Thursday, May 28, 2026

35. గాంగేయ వసన ధర:

 35. గాంగేయ వసన ధర:

కీర్తన వివరాలు

  • రాగం: హమీర్ కల్యాణి 

  • తాళం: ఆది తాళం 

  • వాగ్గేయకారుడు: స్వాతి తిరునాళ్ మహారాజు

పల్లవి

గాంగేయవసనధర పద్మనాభ మామవ నవజలదాంగ

ప్రతిపదార్థం:

  • గాంగేయ వసన ధర: బంగారు వస్త్రమును (పీతాంబరమును) ధరించినవాడా! (గాంగేయం అంటే బంగారం)

  • పద్మనాభ: నాభియందు పద్మము కలవాడా! ఓ పద్మనాభ స్వామి!

  • మామ్ + అవ (మామవ): నన్ను రక్షించుము.

  • నవ జలద అంగ: నూతనమైన (ఇప్పుడే కురిసేందుకు సిద్ధంగా ఉన్న) మేఘం వంటి శరీర ఛాయ కలవాడా!

తాత్పర్యము:

బంగారు వస్త్రాలను ధరించిన ఓ పద్మనాభస్వామి! నూతన నీలమేఘ శ్యామల వర్ణ శోభితమైన శరీరం కలవాడా! నన్ను రక్షించు.

విశేషములు:

స్వాతి తిరునాళ్ మహారాజు తన ఇష్టదైవమైన తిరువనంతపురం "శ్రీ పద్మనాభస్వామి" ని స్మరిస్తూ ఈ కీర్తనను రచించారు. భగవంతుని పీతాంబర శోభను, ఆయన నీలమేఘ శ్యామల రూపాన్ని పల్లవిలోనే ఎంతో మనోహరంగా వర్ణించారు.

అనుపల్లవి

రంగస్థల ఫణిఫణ రామణీయక గుణాలయ మురహర

ప్రతిపదార్థం:

  • రంగస్థల: నాట్య వేదికగా

  • ఫణి ఫణ: సర్పాకారము గల కాళియుని పడగలను (మార్చుకున్నవాడా)

  • రామణీయక: అత్యంత సుందరమైనవాడా!

  • గుణాలయ: సమస్త కళ్యాణ గుణములకు నిలయమైనవాడా!

  • మురహర: మురుడనే రాక్షసుడిని సంహరించినవాడా!

తాత్పర్యము:

కాళియుడనే సర్పం యొక్క పడగలను నాట్య వేదికగా చేసుకుని తాండవం చేసిన సుందరుడా! సమస్త సద్గుణాలకు నిలయమైనవాడా! ముర అనే రాక్షసుడిని అంతమొందించిన ఓ మురహరీ!

మొదటి చరణం (1)

పాదవినమ్ర నికర సుగమాంబుజ గర్భదళేక్షణ పాలిత సురగణ ఖగతురగ వేదనికర బహువిధ వందనీయ దురితాపహ సుచరిత పాదయుగళ భజనమయి దినమనుదిశ రమానాయక సులలామ పరమ

ప్రతిపదార్థం:

  • పాద వినమ్ర నికర సుగమ: నీ పాదాలకు నమస్కరించే భక్త సమూహానికి సులభంగా లభ్యమయ్యేవాడా! (సద్గతిని ఇచ్చేవాడా!)

  • అంబుజ గర్భ దళ ఈక్షణ: తామరపూవు లోపలి రేకుల వంటి విశాలమైన, సున్నితమైన కన్నులు కలవాడా!

  • పాలిత సురగణ: దేవతా సమూహాలను కాపాడేవాడా!

  • ఖగ తురగ: పక్షుల రాజు అయిన గరుడుడిని వాహనంగా చేసుకున్నవాడా!

  • వేద నికర బహువిధ వందనీయ: సమస్త వేదముల చేత అనేక రకాలుగా స్తుతించబడేవాడా!

  • దురిత అపహ: పాపాలను, కష్టాలను పోగొట్టేవాడా!

  • సుచరిత: పవిత్రమైన, మంగళకరమైన చరిత్ర కలవాడా!

  • పాదయుగళ భజనమ్: నీ రెండు పాదములను సేవించే భాగ్యాన్ని

  • మయి దినమ్ అనుదిశ: నాకు ప్రతిరోజూ అనుగ్రహించు.

  • రమానాయక: లక్ష్మీదేవికి ప్రాణనాథుడైనవాడా!

  • సులలామ: అందమైన నుదురు (తిలకం) కలవాడా!

  • పరమ: సర్వోత్కృష్టుడైన పరమాత్మా!

తాత్పర్యము:

నీ పాద పద్మాలను ఆశ్రయించే భక్తులకు నీవు ఎంతో సులభంగా అనుగ్రహిస్తావు. తామర రేకుల వంటి మనోహరమైన కన్నులు కలిగి, దేవతలను రక్షించే ఓ పరమాత్మా! గరుడ వాహనా, వేదాల చేత కీర్తించబడేవాడా, భక్తుల పాపాలను హరించే సచ్చరిత్రుడా! లక్ష్మీపతీ, అందమైన రూపము గల ఓ సర్వోన్నత దైవమా! నీ పాద పద్మాలను ప్రతిరోజూ సేవించే భాగ్యాన్ని నాకు ప్రసాదించు.

విశేషములు:

ఈ చరణంలో స్వామి వారి కరుణా కటాక్షాలు, భక్త సులభత్వం ఎంతో చక్కగా వర్ణించబడ్డాయి. భగవంతుని రూపం ఎంతటి మహోన్నతమైనదో చెప్తూనే, ఆయనను కేవలం భక్తితో, శరణాగతితో సులభంగా చేరుకోవచ్చని కవి ఇక్కడ వివరించారు.


పావనమత్తకరి సమగమ సుమసాయకమదపాటన రుచియుత -తనుసుభగ భావశమళ విమథన భారతీశ ఘనగర్వ వినాశన కువలయపతి, సమవిలసిత సువదన సదాసౌఖ్యమయి ముదా దేహి వర

ప్రతిపదార్థం:

  • పావన: పరమ పవిత్రుడైనవాడా!

  • మత్త కరి సమ గమ: మదించిన ఏనుగు నడక వంటి (గంభీరమైన, రాజసమైన) గమనం/నడక కలవాడా!

  • సుమ సాయక మద పాటణ రుచియుత: పూల బాణాలు కలిగిన మన్మథుని (సుమసాయకుడు అంటే మన్మథుడు) యొక్క గర్వాన్ని అణచివేసే అందచందాలు కలిగిన...

  • తను సుభగ: మనోహరమైన శరీరం కలవాడా!

  • భావ శమల വിമథన: మనసులోని మాలిన్యాలను (పాపాలను, అజ్ఞానాన్ని) పూర్తిగా తుడిచిపెట్టేవాడా!

  • భారతీశ ఘన గర్వ వినాశన: బ్రహ్మదేవుని (భారతీశుడు అంటే సరస్వతీ దేవి భర్త అయిన బ్రహ్మ) యొక్క గొప్ప గర్వాన్ని భంగం చేసినవాడా!

  • కువలయపతి సమ: నల్లకలువలకు రాజైన చంద్రునితో సమానంగా...

  • విలసిత సువదన: ప్రకాశించే అందమైన ముఖారవిందం కలవాడా!

  • సదా: ఎల్లప్పుడూ

  • సౌఖ్యమ్: సుఖాన్ని, క్షేమాన్ని

  • మయి: నాయందు (నాకు)

  • ముదా: సంతోషముతో

  • దేహి వర: వరముగా ప్రసాదించుము.

తాత్పర్యము:

పరమ పవిత్రుడా! మదగజం వంటి గంభీరమైన నడక గలవాడా! తన దివ్య సౌందర్యంతో మన్మథుని గర్వాన్ని సైతం అణచివేయగల మనోహర రూపధారీ! భక్తుల హృదయాలలోని కల్మషాలను దూరం చేసేవాడా! బ్రహ్మదేవుని గర్వాన్ని అనిచినవాడా! నల్లకలువలను వికసింపజేసే వెన్నెల కురిపించే చంద్రునిలా ఆహ్లాదకరంగా ప్రకాశించే ముఖం కలవాడా! ఓ స్వామీ, నాకు ఎల్లప్పుడూ సంతోషాన్ని, సౌఖ్యాన్ని వరంగా అనుగ్రహించు.

విశేషములు:

  • గజగమనం: హిందూ సంప్రదాయంలో భగవంతుని నడకను మదించిన ఏనుగు (మత్తగజం) నడకతో పోల్చడం అత్యంత రాజసానికి ప్రతీక.

  • భారతీశ గర్వ వినాశన: ఇక్కడ బ్రహ్మదేవుని గర్వభంగం (కృష్ణావతారంలో గోపబాలురను, ఆవులను బ్రహ్మదేవుడు దాచినప్పుడు, కృష్ణుడు తానే అన్ని రూపాలూ అయి బ్రహ్మ గర్వాన్ని అణచిన ఘట్టం) ప్రస్తావించబడింది.

  • సౌందర్య వర్ణన: స్వామి వారి ముఖాన్ని చంద్రునితోనూ, శరీరాన్ని మన్మథుని కంటే అందమైనదిగానూ వర్ణించడం ద్వారా కవి తన భక్తి పారవశ్యాన్ని చాటుకున్నారు.

వారయ పాపమఖిలమయి మామిత! మోహనమృదుహాస పాతవిజయఖల -ఫణివిహగ పరిలస మమహృది పన్నగేంద్రశయ సాధుజనావన సరసిజభవ ఖలవిదళనపరిణుత కృపావాస భవే క్షిప మా విషయే

ప్రతిపదార్థం:

  • వారయ పాపమ్ అఖిలమ్: నా సమస్త పాపాలను నివారించుము (దూరం చేయుము).

  • మయి మామ్ ఇత!: నాయందు దయ ఉంచి నన్ను నీ దరి చేర్చుకో!

  • మోహన మృదుహాస: మోహనకరమైన (ఆకట్టుకునే) మెత్తని మందహాసం (చిరునవ్వు) కలవాడా!

  • పార్థ విజయ: అర్జునుడికి విజయాన్ని చేకూర్చినవాడా! (పార్థసారథియై గీతోపదేశం చేసినవాడా!)

  • ఖల-ఫణి విహగ: దుష్టుడనే పాముకు గరుడుని వంటివాడా! (దుష్టశిక్షణ చేసేవాడా!)

  • పరులస మమ హృది: నా హృదయమునందు చక్కగా ప్రకాశించుము (కొలువై ఉండుము).

  • పన్నగేంద్ర శయ: సర్పరాజైన ఆదిశేషునిపై శయనించినవాడా!

  • సాధు జన అవన: సజ్జనులను, యోగులను రక్షించేవాడా!

  • సరసిజభవ: తామరపువ్వులో జన్మించిన బ్రహ్మదేవుని చేత...

  • వలవిదళన: ఇంద్రుని చేత (వలవిదళనుడు అంటే ఇంద్రుడు)... కొనియాడబడేవాడా!

  • పరిణత కృపావాస: పరిపూర్ణమైన దయా గుణానికి నిలయమైనవాడా!

  • భవే: ఈ సంసార చక్రంలో (భవ సాగరంలో)

  • మా క్షిప విషయే: నన్ను ప్రాపంచిక విషయ సుఖాల వైపు నెట్టివేయకు (నన్ను మాయలో పడేయకు).

తాత్పర్యము:

ఓ అపరిమిత దయాస్వరూపా! నా సమస్త పాపాలను తొలగించి నన్ను కాపాడు. మనోహరమైన చిరునవ్వుతో ప్రకాశించేవాడా, అర్జునుడికి విజయాన్ని చేకూర్చిన పార్థసారథీ! దుష్టులను సంహరించడంలో గరుడుని వంటి పరాక్రమవంతుడా! శేషశయనా! నా హృదయంలో నీవు ఎల్లప్పుడూ కొలువై ఉండు. సాధు జనులను రక్షించేవాడా, బ్రహ్మ మరియు ఇంద్రుడి చేత స్తుతించబడే పరమదయాళూ! నన్ను ఈ ప్రాపంచిక సంసార మాయాజాలంలోనికి, లౌకిక కష్టాలలోనికి నెట్టివేయకుండా నీ చరణాల చెంతే ఉంచుకో.

విశేషములు:

  • శరణాగతి: ఈ చరణంలో కవి భగవంతుడిని సంసార బంధాల నుండి విముక్తి ప్రసాదించమని వేడుకుంటారు. "నన్ను ప్రాపంచిక విషయ సుఖాల వైపు నెట్టివేయకు" (మా క్షిప విషయే) అనడం ద్వారా పరమ భక్తుని యొక్క నిష్కామ భక్తి, వైరాగ్యం ఇక్కడ వ్యక్తమవుతున్నాయి.

  • ముద్ర: సాధారణంగా స్వాతి తిరునాళ్ కీర్తనలలో ఆయన ముద్ర అయిన "పద్మనాభ" అనేది పల్లవిలో గానీ, చరణాలలో గానీ వస్తుంది. ఈ కీర్తనలో పల్లవిలోనే స్వామి వారి నామ ముద్ర (పద్మనాభ) ప్రస్తావించబడింది.

No comments:

Post a Comment

38. గోపనందన బలరిపునుత

  38.  గోపనందన బలరిపునుత  స్వాతి తిరునాళ్ మహారాజు గారి  గోపనందన బలరిపునుత   కృతి కి సంబంధించిన  ప్రతిపదార్థం, తాత్పర్యం, విశేషాలతో కూడిన సమగ...