24, కలయామి హృది నంద

24, కలయామి హృది నంద 

స్వాతి తిరునాళ్ మహారాజు రచించిన   కలయామి హృది నంద  కీర్తనకు,  తెలుగు ప్రతిపదార్థము మరియు తాత్పర్యము 27 02 2026:

కీర్తన వివరాలు

• రాగం: కన్నడ

• తాళం: చాపు తాళం

• రచయిత: స్వాతి తిరునాళ్ మహారాజు

---

పల్లవి

సాహిత్యం: కలయామి హృది నంద కమనీయ బాలం

• ప్రతిపదార్థం:

  • హృది: నా హృదయంలో

  • నంద కమనీయ బాలం: నందుని యొక్క మనోహరమైన కుమారుడిని (శ్రీకృష్ణుడిని)

  • కలయామి: ధ్యానిస్తున్నాను / కొలుస్తున్నాను.

• తాత్పర్యము: నందమహారాజు యొక్క అత్యంత సుందరమైన కుమారుడైన ఆ బాలకృష్ణుడిని నా హృదయపూర్వకముగా ఆరాధిస్తున్నాను.

---

అనుపల్లవి

సాహిత్యం: జలజాసన వినతచరణ వారిరుహమాద్యం

• ప్రతిపదార్థం:

  • జలజాసన: పద్మము ఆసనముగా కలవాడు (బ్రహ్మదేవుడు)

  • వినత చరణ వారిరుహం: నమస్కరించబడిన పద్మము వంటి పాదములు కలవాడు.

  • ఆద్యం: మొదటివాడు / పురుషోత్తముడు.

• తాత్పర్యము: బ్రహ్మదేవుని చేత పూజింపబడే పద్మముల వంటి పాదములు కలిగి, అందరికంటే అగ్రగణ్యుడైన (ఆదిపురుషుడైన) ఆ స్వామికి మొక్కుతున్నాను.

---

చరణం

సాహిత్యం:

యామునపులిన విహారిణం వ్రజ -

యౌవత సమ్మోదకారిణం

కోమలవనదామ ధారిణం బహు -

గోపవృందవృత మంబురుహా క్షం

• ప్రతిపదార్థం:

  • యామునపులిన విహారిణం: యమునా నది తీరమున విహరించువాడు.

  • వ్రజ యౌవత సమ్మోదకారిణం: వ్రజ కన్యలతో (గోపికలతో) కలిసి వినోదిస్తూ వారికి సంతోషాన్ని కలిగించేవాడు.

  • కోమల వనదామ ధారిణం: కోమలమైన తులసి మాలలను (వనమాలలను) ధరించినవాడు.

  • బహు గోపవృంద వృతం: అనేకమంది గోపాలక సమూహముచే చుట్టబడినవాడు.

  • అంబురుహా క్షం: పద్మముల వంటి కన్నులు కలవాడు.

• తాత్పర్యము: యమునా నదీ తీర ప్రాంతాలలో విహరిస్తూ, గోపికలకు అమితానందాన్ని పంచుతూ, మెడలో అందమైన వనమాలలను ధరించి, పద్మనేత్రుడై గోపాలక బృందము మధ్య కొలువై ఉన్న ఆ స్వామిని సేవిస్తున్నాను.

---

విశేషములు

1. భక్తి భావం: ఈ కీర్తన శ్రీకృష్ణుని బాల్య లీలలను మరియు ఆయన దివ్య మంగళ స్వరూపాన్ని వర్ణిస్తుంది.

2. ముద్ర: స్వాతి తిరునాళ్ వారి ఇతర కీర్తనల వలెనే, ఇందులోనూ చివరిలో 'పద్మనాభ' అనే ముద్ర  స్వామివారిని సర్వోత్కృష్టుడిగా సూచిస్తుంది.

3. వర్ణన: స్వామిని ఇక్కడ దేవతలకు, మునులకు ఆనందాన్ని ఇచ్చేవాడిగా మరియు శత్రువుల పాలిట దావాగ్ని వంటివాడిగా వర్ణించడం ఆయన సౌమ్య మరియు వీర గుణాలను చాటుతుంది.

ద్వితీయ చరణం (2)

సాహిత్యం:

దేవమౌళి పరితోషణం వర -

దేహవిలసిత భూషణం

భావహర్షి మృదుభాషణం రిపు -

దావదావమతిమేచకభాసం

• ప్రతిపదార్థం:

  • దేవమౌళి పరితోషణం: దేవతలకు మరియు శ్రేష్ఠులైన మునులకు అమితానందాన్ని కలిగించేవాడు.

  • వర దేహవిలసిత భూషణం: శ్రేష్ఠమైన దివ్యాభరణములతో ప్రకాశించే శ్రీమంగళ విగ్రహము (శరీరము) కలవాడు.

  • భావహర్షి మృదుభాషణం: మనసుకు ఆహ్లాదాన్ని కలిగించే మృదువైన మాటలు పలికేవాడు.

  • రిపు దావదావం: శత్రువుల పాలిట అడవిని దహించే దావాగ్ని వంటివాడు.

  • అతిమేచకభాసం: అత్యంత మనోహరమైన ముదురు నీలమేఘ ఛాయతో ప్రకాశించేవాడు.

• తాత్పర్యము: దేవతలను మునులను తన లీలలతో సంతోషపెట్టేవాడు, దివ్యాభరణములతో మెరిసిపోయే రూపము కలవాడు, అమృతము వంటి మృదువైన మాటలు పలికేవాడు, శత్రు సంహారంలో దావాగ్ని వంటివాడు మరియు నల్లనయ్యగా నీల మేఘశ్యామ వర్ణంలో ప్రకాశించే ఆ స్వామిని కొలుస్తున్నాను.

---

తృతీయ చరణం (3)

సాహిత్యం:

సోమవంశదివ్యమండనం విధు -

సుముఖ మఖిలపాప ఖండనం

భౌమదానవ చండదండనం శ్రీ -

పద్మనాభమమలాశయ సేవ్యం

• ప్రతిపదార్థం:

  • సోమవంశ దివ్యమండనం: చంద్రవంశానికి ఆభరణము వంటివాడు (మణిదీపం వంటివాడు).

  • విధు సుముఖం: చంద్రుని వంటి అందమైన ముఖము కలవాడు.

  • అఖిల పాప ఖండనం: సమస్త పాపాలను నశింపజేసేవాడు.

  • భౌమదానవ చండదండనం: భూమికి భారాన్ని, కష్టాలను కలిగించే అసురులను (దుష్టులను) కఠినంగా శిక్షించేవాడు.

  • శ్రీ పద్మనాభం: తన నాభి యందు పద్మము కలవాడైన శ్రీమన్నారాయణుడు.

  • అమలాశయ సేవ్యం: నిర్మలమైన మనస్సు కలవారిచే (యోగులచే) సేవించబడేవాడు.

• తాత్పర్యము: చంద్రవంశ తిలకుడు, చంద్రబింబం వంటి ముఖారవిందం కలవాడు, భక్తుల పాపాలను హరించేవాడు, దుష్టశిక్షణ చేసేవాడు మరియు పవిత్రమైన హృదయం కలవారిచే పూజలందుకునే పద్మనాభ స్వామిని నేను ఆరాధిస్తున్నాను.

---

విశేషములు

• రాగ లక్షణం: ఈ కీర్తనను 'కన్నడ' రాగంలో చాపు తాళంలో పాడుతారు, ఇది భక్తి మరియు శరణాగతి భావాలను పలికించడానికి అనువైనది.

• సాహిత్య శైలి: స్వాతి తిరునాళ్ మహారాజు తన రచనలలో సంస్కృత పదాలను అత్యంత లలితంగా ఉపయోగిస్తారు. ఇందులో భగవంతుని శాంత స్వరూపాన్ని (మృదుభాషణం) మరియు వీరత్వాన్ని (శత్రు దావాగ్ని) ఏకకాలంలో వర్ణించడం విశేషం.

• ముద్ర: ఈ కీర్తన చివరలో 'పద్మనాభ' అనే శబ్దం స్వాతి తిరునాళ్ వారి అంకిత ముద్రను సూచిస్తుంది.