25.కలయే కమలనయన చరణే

 

25.కలయే కమలనయన చరణే
స్వాతి తిరునాళ్ మహారాజు రచించిన ప్రసిద్ధ కీర్తన "కలయే కమలనయన చరణే" యొక్క ప్రతిపదార్థ తాత్పర్యాలు 28 -02 -2026

---

రాగం: చెంచురుట్టి
తాళం: చాపు
భాష: సంస్కృతం (తెలుగు లిపిలో)
రచయిత: స్వాతి తిరునాళ్ మహారాజు

---

పల్లవి
కలయే కమలనయన చరణే
ప్రతిపదార్థం:
కలయే: నేను ధ్యానిస్తున్నాను / ఆశ్రయిస్తున్నాను.
కమల నయన: పద్మముల వంటి కన్నులు కలిగిన స్వామి యొక్క.
చరణే: పాదములను.
తాత్పర్యం: పుండరీకాక్షుడైన (పద్మ నేత్రుడైన) ఆ పరమాత్మ యొక్క దివ్య చరణారవిందములను నేను నిరంతరం ధ్యానిస్తున్నాను.

---

అనుపల్లవి
కలయే కమలాసనాది సకలవిబుధ శరణే
ప్రతిపదార్థం:
కమలాసన-ఆది: బ్రహ్మదేవుడు మొదలైన.
సకల విబుధ: సమస్త దేవతలకు/విద్వాంసులకు.
శరణే: శరణ్యమైన (రక్షణ ఇచ్చే).
తాత్పర్యం: బ్రహ్మదేవుడు మరియు ఇతర సమస్త దేవతలు, మహర్షులు ఎవరిని ఆశ్రయిస్తారో, అందరికీ శరణునిచ్చే ఆ స్వామి పాదాలను సేవిస్తున్నాను.

---

చరణాలు
1వ చరణం
భవభయభరహరణే భాసురరుచిభరణే
భజనశీల జనమనోభిలషిత వరవితరణే
ప్రతిపదార్థం:
భవ భయ భర హరణే: సంసార సాగరంలోని భయాలను, భారాలను తొలగించేవి.
భాసుర రుచి భరణే: అత్యంత ప్రకాశవంతమైన కాంతితో నిండినవి.
భజనశీల జన: భక్తితో కొలిచే భక్తుల యొక్క.
మనోభిలషిత: మనసులోని కోరికలనే.
వర వితరణే: వరాలను ప్రసాదించేవి.
తాత్పర్యం: జన్మ మృత్యువులనే సంసార భయాన్ని పోగొట్టి, దివ్య తేజస్సుతో వెలిగిపోతూ, తనను నిత్యం స్మరించే భక్తుల కోర్కెలను తీర్చే ఆ పాద పద్మాలను ధ్యానిస్తున్నాను.
2వ చరణం
సరసిజమదహరణే సాధుమనోవిహరణే
సకలలోకదురితరాశిగిరి కులిశప్రహరణే
ప్రతిపదార్థం:
సరసిజ మద హరణే: పద్మాల యొక్క గర్వాన్ని అణచేవి (పద్మాల కంటే అందమైనవి అని అర్థం).
సాధు మనో విహరణే: సత్పురుషుల మనసులలో విహరించేవి.
సకల లోక: లోకంలోని.
దురిత రాశి గిరి: పర్వతాలంత పాపపు రాశులను.
కులిశ ప్రహరణే: వజ్రాయుధంలా ఛేదించేవి.
తాత్పర్యం: పద్మాల సౌందర్యాన్ని మించిపోయినవి, మునుల హృదయాల్లో కొలువై ఉండేవి మరియు కొండలంత పాపాలను కూడా వజ్రాయుధం వలె పిండి చేసే ఆ పాదాలను కొలుస్తున్నాను.
3వ చరణం
జగదురుసుఖకరణే జాతవిపినచరణే
జలజనాభ చరణదాస విపులకుశలకరణే
ప్రతిపదార్థం:
జగత్ ఉరు సుఖ కరణే: ప్రపంచానికి గొప్ప సుఖాన్ని చేకూర్చేవి.
జాత విపిన చరణే: అడవులలో సంచరించినవి (రామావతార సూచన).
జలజనాభ: పద్మము నాభియందు గలవాడా (విష్ణువు).
చరణ దాస: పాద సేవకులైన భక్తులకు.
విపుల కుశల కరణే: అపారమైన క్షేమాన్ని కలిగించేవి.
తాత్పర్యం: లోకానికి ఆనందాన్ని పంచుతూ, అడవుల్లో నడయాడిన (రామునిగా) ఆ పాదాలు, తన దాసులైన భక్తులకు సకల శుభాలను, క్షేమాన్ని చేకూరుస్తాయి.

---

విశేషములు
శబ్దాలంకారం: ఈ కీర్తనలో ప్రతి పాదం చివర 'రణే' అనే ప్రాస రావడం వల్ల గానానికి చాలా వినసొంపుగా ఉంటుంది.
ముద్ర: చివరి చరణంలో స్వాతి తిరునాళ్ గారి అంకిత నామమైన 'జలజనాభ' (పద్మనాభ) ముద్ర కనిపిస్తుంది.
భావం: భగవంతుని పాద సేవ వల్ల కలిగే ఐహిక, ఆముష్మిక సుఖాలను ఈ కీర్తన వర్ణిస్తుంది.

---

24, కలయామి హృది నంద

24, కలయామి హృది నంద 

స్వాతి తిరునాళ్ మహారాజు రచించిన   కలయామి హృది నంద  కీర్తనకు,  తెలుగు ప్రతిపదార్థము మరియు తాత్పర్యము 27 02 2026:

కీర్తన వివరాలు

• రాగం: కన్నడ

• తాళం: చాపు తాళం

• రచయిత: స్వాతి తిరునాళ్ మహారాజు

---

పల్లవి

సాహిత్యం: కలయామి హృది నంద కమనీయ బాలం

• ప్రతిపదార్థం:

  • హృది: నా హృదయంలో

  • నంద కమనీయ బాలం: నందుని యొక్క మనోహరమైన కుమారుడిని (శ్రీకృష్ణుడిని)

  • కలయామి: ధ్యానిస్తున్నాను / కొలుస్తున్నాను.

• తాత్పర్యము: నందమహారాజు యొక్క అత్యంత సుందరమైన కుమారుడైన ఆ బాలకృష్ణుడిని నా హృదయపూర్వకముగా ఆరాధిస్తున్నాను.

---

అనుపల్లవి

సాహిత్యం: జలజాసన వినతచరణ వారిరుహమాద్యం

• ప్రతిపదార్థం:

  • జలజాసన: పద్మము ఆసనముగా కలవాడు (బ్రహ్మదేవుడు)

  • వినత చరణ వారిరుహం: నమస్కరించబడిన పద్మము వంటి పాదములు కలవాడు.

  • ఆద్యం: మొదటివాడు / పురుషోత్తముడు.

• తాత్పర్యము: బ్రహ్మదేవుని చేత పూజింపబడే పద్మముల వంటి పాదములు కలిగి, అందరికంటే అగ్రగణ్యుడైన (ఆదిపురుషుడైన) ఆ స్వామికి మొక్కుతున్నాను.

---

చరణం

సాహిత్యం:

యామునపులిన విహారిణం వ్రజ -

యౌవత సమ్మోదకారిణం

కోమలవనదామ ధారిణం బహు -

గోపవృందవృత మంబురుహా క్షం

• ప్రతిపదార్థం:

  • యామునపులిన విహారిణం: యమునా నది తీరమున విహరించువాడు.

  • వ్రజ యౌవత సమ్మోదకారిణం: వ్రజ కన్యలతో (గోపికలతో) కలిసి వినోదిస్తూ వారికి సంతోషాన్ని కలిగించేవాడు.

  • కోమల వనదామ ధారిణం: కోమలమైన తులసి మాలలను (వనమాలలను) ధరించినవాడు.

  • బహు గోపవృంద వృతం: అనేకమంది గోపాలక సమూహముచే చుట్టబడినవాడు.

  • అంబురుహా క్షం: పద్మముల వంటి కన్నులు కలవాడు.

• తాత్పర్యము: యమునా నదీ తీర ప్రాంతాలలో విహరిస్తూ, గోపికలకు అమితానందాన్ని పంచుతూ, మెడలో అందమైన వనమాలలను ధరించి, పద్మనేత్రుడై గోపాలక బృందము మధ్య కొలువై ఉన్న ఆ స్వామిని సేవిస్తున్నాను.

---

విశేషములు

1. భక్తి భావం: ఈ కీర్తన శ్రీకృష్ణుని బాల్య లీలలను మరియు ఆయన దివ్య మంగళ స్వరూపాన్ని వర్ణిస్తుంది.

2. ముద్ర: స్వాతి తిరునాళ్ వారి ఇతర కీర్తనల వలెనే, ఇందులోనూ చివరిలో 'పద్మనాభ' అనే ముద్ర  స్వామివారిని సర్వోత్కృష్టుడిగా సూచిస్తుంది.

3. వర్ణన: స్వామిని ఇక్కడ దేవతలకు, మునులకు ఆనందాన్ని ఇచ్చేవాడిగా మరియు శత్రువుల పాలిట దావాగ్ని వంటివాడిగా వర్ణించడం ఆయన సౌమ్య మరియు వీర గుణాలను చాటుతుంది.

ద్వితీయ చరణం (2)

సాహిత్యం:

దేవమౌళి పరితోషణం వర -

దేహవిలసిత భూషణం

భావహర్షి మృదుభాషణం రిపు -

దావదావమతిమేచకభాసం

• ప్రతిపదార్థం:

  • దేవమౌళి పరితోషణం: దేవతలకు మరియు శ్రేష్ఠులైన మునులకు అమితానందాన్ని కలిగించేవాడు.

  • వర దేహవిలసిత భూషణం: శ్రేష్ఠమైన దివ్యాభరణములతో ప్రకాశించే శ్రీమంగళ విగ్రహము (శరీరము) కలవాడు.

  • భావహర్షి మృదుభాషణం: మనసుకు ఆహ్లాదాన్ని కలిగించే మృదువైన మాటలు పలికేవాడు.

  • రిపు దావదావం: శత్రువుల పాలిట అడవిని దహించే దావాగ్ని వంటివాడు.

  • అతిమేచకభాసం: అత్యంత మనోహరమైన ముదురు నీలమేఘ ఛాయతో ప్రకాశించేవాడు.

• తాత్పర్యము: దేవతలను మునులను తన లీలలతో సంతోషపెట్టేవాడు, దివ్యాభరణములతో మెరిసిపోయే రూపము కలవాడు, అమృతము వంటి మృదువైన మాటలు పలికేవాడు, శత్రు సంహారంలో దావాగ్ని వంటివాడు మరియు నల్లనయ్యగా నీల మేఘశ్యామ వర్ణంలో ప్రకాశించే ఆ స్వామిని కొలుస్తున్నాను.

---

తృతీయ చరణం (3)

సాహిత్యం:

సోమవంశదివ్యమండనం విధు -

సుముఖ మఖిలపాప ఖండనం

భౌమదానవ చండదండనం శ్రీ -

పద్మనాభమమలాశయ సేవ్యం

• ప్రతిపదార్థం:

  • సోమవంశ దివ్యమండనం: చంద్రవంశానికి ఆభరణము వంటివాడు (మణిదీపం వంటివాడు).

  • విధు సుముఖం: చంద్రుని వంటి అందమైన ముఖము కలవాడు.

  • అఖిల పాప ఖండనం: సమస్త పాపాలను నశింపజేసేవాడు.

  • భౌమదానవ చండదండనం: భూమికి భారాన్ని, కష్టాలను కలిగించే అసురులను (దుష్టులను) కఠినంగా శిక్షించేవాడు.

  • శ్రీ పద్మనాభం: తన నాభి యందు పద్మము కలవాడైన శ్రీమన్నారాయణుడు.

  • అమలాశయ సేవ్యం: నిర్మలమైన మనస్సు కలవారిచే (యోగులచే) సేవించబడేవాడు.

• తాత్పర్యము: చంద్రవంశ తిలకుడు, చంద్రబింబం వంటి ముఖారవిందం కలవాడు, భక్తుల పాపాలను హరించేవాడు, దుష్టశిక్షణ చేసేవాడు మరియు పవిత్రమైన హృదయం కలవారిచే పూజలందుకునే పద్మనాభ స్వామిని నేను ఆరాధిస్తున్నాను.

---

విశేషములు

• రాగ లక్షణం: ఈ కీర్తనను 'కన్నడ' రాగంలో చాపు తాళంలో పాడుతారు, ఇది భక్తి మరియు శరణాగతి భావాలను పలికించడానికి అనువైనది.

• సాహిత్య శైలి: స్వాతి తిరునాళ్ మహారాజు తన రచనలలో సంస్కృత పదాలను అత్యంత లలితంగా ఉపయోగిస్తారు. ఇందులో భగవంతుని శాంత స్వరూపాన్ని (మృదుభాషణం) మరియు వీరత్వాన్ని (శత్రు దావాగ్ని) ఏకకాలంలో వర్ణించడం విశేషం.

• ముద్ర: ఈ కీర్తన చివరలో 'పద్మనాభ' అనే శబ్దం స్వాతి తిరునాళ్ వారి అంకిత ముద్రను సూచిస్తుంది.