07. ఆంజనేయ రఘురామదూత
స్వాతి తిరునాళ్ మహారాజు రచించిన హనుమత్ కీర్తనకు, తెలుగులో ప్రతిపదార్థ తాత్పర్యాలు 09 -02 - 2026
కీర్తన వివరాలు
రాగము: సావేరి
తాళము: ఆది తాళము
వాగ్గేయకారుడు: స్వాతి తిరునాళ్
పల్లవి
సాహిత్యం: ఆంజనేయ రఘురామదూత మహితానుభావ పాహి
ప్రతిపదార్థము:
ఆంజనేయ: అంజనాదేవి పుత్రుడా!
రఘురామ దూత: శ్రీరామచంద్రుని రాయబారీ!
మహితానుభావ: గొప్ప ప్రభావము/మహిమ కలవాడా (సజ్జనుల చెంత ఉండేవడా)!
పాహి: నన్ను రక్షించుము.
తాత్పర్యము: ఓ ఆంజనేయా! శ్రీరామచంద్రుని దూతవు, గొప్ప మహిమాన్వితుడవు అయిన నీవు నన్ను రక్షించుము.
విశేషము: ఇక్కడ హనుమంతుడిని రామభక్తునిగా, రక్షకునిగా సంబోధించడం జరిగింది.
అనుపల్లవి
సాహిత్యం: కుంజరవరేణ్యాయుత సత్త్వ సురంజితామరమునీశ్వర సంతతం
ప్రతిపదార్థము:
కుంజర వరేణ్య: ఏనుగులలో శ్రేష్టమైన (గజరాజంత)
ఆయుత సత్త్వ: అమితమైన శక్తి కలవాడా!
సురంజిత: సంతోషపెట్టువాడా!
అమర మునీశ్వర: దేవతలను, ముని శ్రేష్టులను.
సంతతం: ఎల్లప్పుడూ.
తాత్పర్యము: గజరాజు అంతటి గొప్ప బలసంపన్నుడవైన నీవు, ఎల్లప్పుడూ దేవతలను మరియు మునులను నీ చేష్టలతో, భక్తితో సంతోషపెడుతుంటావు.
విశేషము: హనుమంతుని శారీరక బలము మరియు ఆయనలోని సాత్విక గుణము ఇక్కడ వర్ణించబడ్డాయి.
చరణము
సాహిత్యం:
దినకరభీకరశైవలీల దీప్తివినిర్జిత కాంచనశైల
ఘనదశకంధర సోదరశూల-ఖండన శుభలీల
జనకసుతాదివిమోచనలోల జంబుమాలి ఖల నిశిచరకాల
వనధితరణచణ నిజలాంగూల-వహ్నిదగ్ధలంకానగర
ప్రతిపదార్థము:
దినకర భీకర: (బాల్యంలో) సూర్యుడినే భయపెట్టినవాడా!
దీప్తి వినిర్జిత కాంచనశైల: మేరు పర్వత కాంతిని కూడా ఓడించే దేహ కాంతి కలవాడా!
దశకంధర సోదర (కుంభకర్ణ) శూల ఖండన: రావణుని సోదరుడైన కుంభకర్ణుని సంహరించినవాడా (లేదా వాని శూలాన్ని ఖండించినవాడా)!
జనకసుతా దివిమోచన లోల: సీతమ్మ దుఃఖాన్ని దూరం చేయుటలో ఆసక్తి కలవాడా!
జంబుమాలి ఖల నిశిచర కాల: జంబుమాలి వంటి దుష్ట రాక్షసులకు యముడి వంటివాడా!
వనధి తరణ: సముద్రాన్ని లంఘించినవాడా!
నిజ లాంగూల వహ్ని: తన తోక మంటలతో.
దగ్ధ లంకానగర: లంకను దహించినవాడా!
తాత్పర్యము: చిన్నతనంలోనే సూర్యుడిని చూసి భయపెట్టిన నీ తేజస్సు బంగారు మేరు పర్వతం కంటే గొప్పది. రావణుని సోదరుడైన కుంభకర్ణుని ఎదుర్కొన్న పరాక్రమవంతుడవు. సీతమ్మ కష్టాలను తీర్చినవాడవు. జంబుమాలి వంటి రాక్షసులను అంతం చేశావు. సముద్రాన్ని దాటి, నీ తోకతో లంకా నగరాన్ని దహించిన వీరుడవు.
ద్వితీయ చరణము
సాహిత్యం:
పరమభయానక సంగర ధీర
ప్రబలజవయుత సమీరకుమార
కరతలఘాతహతాక్షకుమార
కపివరకులశూర
సురనరకిన్నరనుతగుణవార
సూర్యగృహీత పదాగమసార
సరసకదళీ విపినవిహార
చండసింహికా దళనానువార
ప్రతిపదార్థము:
పరమ భయానక సంగర ధీర: మిక్కిలి భయంకరమైన యుద్ధాలలో కూడా ధైర్యము కోల్పోని వీరుడా!
ప్రబల జవయుత సమీరకుమార: అత్యంత వేగము కలిగిన వాయుపుత్రుడా (సమీరకుమార)!
కరతల ఘాత హతాక్షకుమార: నీ అరచేతి దెబ్బతో (చంపడము ద్వారా) రావణుని కుమారుడైన అక్షకుమారుని అంతం చేసినవాడా!
కపివర కులశూర: వానర కులములోనే అత్యంత పరాక్రమవంతుడా!
సుర నర కిన్నర నుత గుణవార: దేవతలు, మానవులు మరియు కిన్నరులచే కొనియాడబడే సద్గుణములు కలవాడా!
సూర్య గృహీత పదాగమసార: సూర్య భగవానుని వద్దే సకల వేద శాస్త్రాల సారాన్ని నేర్చుకున్నవాడా!
సరస కదళీ విపిన విహార: అందమైన కదళీ (అరటి) వనములో విహరించేవాడా!
చండ సింహికా దళనానువార: క్రూరమైన సింహిక అనే రాక్షసిని సంహరించినవాడా!
తాత్పర్యము:
భయంకరమైన యుద్ధ రంగంలో అచంచలమైన ధైర్యం చూపే ఓ ఆంజనేయా! నీవు అమితమైన వేగము కలిగిన వాయుపుత్రుడవు. నీ అరచేతి దెబ్బతో రావణ పుత్రుడైన అక్షకుమారుని సంహరించిన మహావీరుడవు. వానర కుల శ్రేష్టుడవైన నీ సద్గుణాలను దేవతలు, మానవులు మరియు కిన్నరులు ఎల్లప్పుడూ గానం చేస్తుంటారు. సూర్య భగవానుని గురువుగా స్వీకరించి విద్యలన్నింటినీ నేర్చుకున్న మేధావివి. కదళీ వనంలో నివసించే నీవు, సముద్రాన్ని దాటే సమయంలో అడ్డువచ్చిన భయంకరమైన సింహికను హతమార్చావు.
విశేషములు:
విద్య: హనుమంతుడు "నవవ్యాకరణ వేత్త". ఆయన సూర్యుని గమనంతో పాటు ప్రయాణిస్తూ వేదాలను అభ్యసించిన తీరు ఇక్కడ ప్రస్తావించబడింది.
శక్తి: అక్షకుమారుని వధ ద్వారా ఆయన శారీరక బలాన్ని, సింహికా మర్దనం ద్వారా ఆయన యుక్తిని కవి కొనియాడారు.
చరణం - 3
సాహిత్యం
విమలమహౌషధి శైలానయన
విశ్రుతవీర్య సుపాటలనయన
దమితవీరయూపాక్షసంహసన
దళితాశోకవన
విమతకంపన కాననదహన
వికటముష్టిమూర్ఛిత దశవదన
కమలనాభ శుభచరిత నిశమన
కలితమోదభార సాదరమనుదినం
ప్రతిపదార్థము
విమల మహౌషధి శైలానయన: లక్ష్మణుని ప్రాణాలను రక్షించే సంజీవని వంటి మూలికలు గల పర్వతాన్నే మోసుకొచ్చినవాడా!
విశ్రుత వీర్య: జగత్ప్రసిద్ధమైన పరాక్రమము కలవాడా!
సుపాటల నయన: దోర ఎరుపు రంగు కన్నులు కలవాడా!
దమిత వీర యూపాక్ష సంహసన: పరాక్రమవంతుడైన యూపాక్షుడనే రాక్షస వీరుని అంతం చేసినవాడా!
దళిత అశోకవన: రావణుని అశోక వనాన్ని ధ్వంసం చేసినవాడా!
విమత కంపన కానన దహన: శత్రువులు వణికిపోయేలా లంకా వనాలను దగ్ధం చేసినవాడా!
వికట ముష్టి మూర్ఛిత దశవదన: తన భయంకరమైన పిడికిలి దెబ్బతో పది తలల రావణుడిని మూర్ఛపోయేలా చేసినవాడా!
కమలనాభ శుభచరిత నిశమన: పద్మనాభుడైన (శ్రీరాముని) పవిత్ర చరిత్రను నిరంతరం వినేవాడా!
కలిత మోదభార సాదరమనుదినం: ప్రతిరోజూ అత్యంత సంతోషంతో, భక్తితో స్వామిని కొలిచేవాడా!
తాత్పర్యము
ఓ వీరాంజనేయా! సంజీవని పర్వతాన్ని తెచ్చి ప్రాణదాతవయ్యావు. నీ ఎర్రని కన్నులు నీ పరాక్రమానికి నిదర్శనం. యూపాక్షుని సంహరించి, అశోకవనాన్ని చిన్నాభిన్నం చేసి రాక్షసుల గుండెల్లో వణుకు పుట్టించావు. నీ పిడికిలి దెబ్బకు రావణుడే స్పృహ తప్పి పడిపోయాడు. ఎల్లప్పుడూ ఆ కమలనాభుని (విష్ణువు/రాముడు) కథలను వింటూ, పరమానందంతో స్వామిని సేవించే నీవు నన్ను రక్షించుము.
విశేషములు
కమలనాభ: స్వాతి తిరునాళ్ మహారాజు తన ప్రతి కీర్తనలో తన ఇష్టదైవమైన తిరువనంతపురం పద్మనాభస్వామిని "కమలనాభ" లేదా "పద్మనాభ" అనే ముద్రతో స్మరిస్తారు.
రామ భక్తి: ఈ కీర్తన హనుమంతుని శక్తిని వర్ణిస్తూనే, ఆయన రామకథా శ్రవణం పట్ల చూపే ఆసక్తిని (నిశమన) చివరగా నొక్కి చెబుతుంది.
.
No comments:
Post a Comment