08. ఆజ్ ఆయే శ్యామ సుందర

 

స్వాతి తిరునాళ్ మహారాజు రచించిన ఆజ్ ఆయే శ్యామ సుందర హిందుస్థానీ కీర్తన రాసలీల ఘట్టాన్ని కళ్లకు కట్టినట్లు వివరిస్తుంది.  ప్రతిపదార్థం మరియు తాత్పర్యాలతో కూడిన వివరణ 

---

కీర్తన వివరాలు

• రాగము: యమునా కళ్యాణ్ (ప్రస్తుతం మిశ్ర పహాడీ లేదా శ్యామ కళ్యాణ్‌లో కూడా పాడుతున్నారు)

• తాళము: అట తాళ్

• వాగ్గేయకారుడు: స్వాతి తిరునాళ్ మహారాజు

---

పల్లవి

ఆజ్ ఆయే శ్యామ సుందర

రాస మండల ఖేలనే

• ప్రతిపదార్థము:

  • ఆజ్: ఈ రోజు

  • ఆయే: వచ్చాడు

  • శ్యామ సుందర: అందగాడైన కృష్ణుడు

  • రాస మండల: రాసలీల నృత్య వేదికపై

  • ఖేలనే: ఆడుకోవడానికి/వినోదించడానికి

• తాత్పర్యము: మనతో కలిసి రాసలీల నృత్యం చేస్తూ వినోదించడానికి అందాల రూపడైన ఆ శ్యామసుందరుడు ఈ రోజు వేంచేశాడు.

• విశేషము: ఇది కీర్తనకు పునాది వంటి 'టేక' (Pallavi). భగవంతుని రాకతో కలిగే ఉత్సాహాన్ని ఇది తెలియజేస్తుంది.

---

మొదటి చరణం

బాంసురి కీ ధున మే లాగే తాన తననన తోం తతోం

బాజే తాల మృదంగ కీ ధున ధ్రకట తకిట తక ధ్రకట తోం

• ప్రతిపదార్థము:

  • బాంసురి కీ ధున: పిల్లనగ్రోవి యొక్క రాగం/సంగీతం

  • మే లాగే: ఆ విధంగా వినిపిస్తోంది

  • బాజే: మ్రోగుతున్నాయి

  • తాల మృదంగ కీ ధున: తాళం మరియు మృదంగం యొక్క శబ్దాలు

• తాత్పర్యము: ఆయన ఊదే పిల్లనగ్రోవి నుండి 'తాన తననన తోం' అనే మధురమైన రాగం వినిపిస్తోంది. దానికి అనుగుణంగా తాళం, మృదంగాలు 'ధ్రకట తకిట తక ధ్రకట తోం' అంటూ లయబద్ధంగా మ్రోగుతున్నాయి.

• విశేషము: ఇక్కడ సంగీత వాద్యాల శబ్దాలను జతుల రూపంలో వర్ణించడం ద్వారా ఆ సన్నివేశంలోని నాద వైభవం మనకు అర్థమవుతుంది.

---

రెండవ చరణం

నాచ రహీ గోరీ తాత ధైయా ధై తధై తై తకరి తోం

బాజ పాయల ఝుం ఝునన నన ఝునన నన నన ననన తోం

• ప్రతిపదార్థము:

  • నాచ రహీ: నృత్యం చేస్తోంది

  • గోరీ: గౌరవర్ణము కలిగిన రాధ

  • బాజ పాయల: అందెల మ్రోత

• తాత్పర్యము: తెల్లని మేని ఛాయ కలిగిన రాధమ్మ 'తాత ధైయా ధై' అంటూ నాట్యం చేస్తోంది. ఆమె పాదాలకు ఉన్న అందెలు 'ఝుం ఝునన నన' అంటూ శబ్దం చేస్తున్నాయి.

• విశేషము: రాసక్రీడలో రాధాకృష్ణుల నాట్య వైభవాన్ని ఇక్కడ చూడవచ్చు. అందెల శబ్దం చరణంలో నాట్య గతిని సూచిస్తుంది.

---

మూడవ చరణం

తాన గావే తకదిం తది ధిరక తక తక తోం త ధోం

ధిన్న కిట తక ధిన్న కిట తక ధిన్న కిట తక తక తధోం

• తాత్పర్యము: నృత్యం ఉధృతమవుతున్న కొద్దీ, రాగాలు మరియు దరువులు 'తకదిం తది ధిరక' మరియు 'ధిన్న కిట తక' అంటూ అత్యంత వేగంగా, లయబద్ధంగా సాగుతున్నాయి.

• విశేషము: ఈ చరణం ధనాశ్రీ రాగంలోని 'తిల్లానా'లో కూడా కనిపిస్తుంది. ఇది రాసలీల యొక్క పతాక స్థాయిని (Climax) సూచిస్తుంది.

---

నాల్గవ చరణం (ముగింపు)

పదమనభ తుమ్హారీ లీలా క్యా కహూఁ మై సావరో

తాప సంకట శరణ ఆయా సో హమారో తుమ్హారో

• ప్రతిపదార్థము:

  • పదమనభ (పద్మనాభ): స్వామి పేరు (ముద్ర)

  • తుమ్హారీ లీలా: నీ లీలలను

  • క్యా కహూఁ: ఏమని వర్ణించగలను

  • మై సావరో: ఓ నల్లనయ్య (నేను)

  • తాప సంకట: కష్టాలు మరియు బాధలు

  • శరణ ఆయా: శరణు కోరుతున్నాను

• తాత్పర్యము: ఓ పద్మనాభ స్వామీ! ఓ శ్యామ సుందరా! నీ లీలలను వర్ణించడానికి నా వల్ల కాదు (వర్ణనాతీతం). నీ పాదాల చెంత శరణు వేడుకుంటున్నాను, మా కష్టాలను, బాధలను తొలగించి మమ్మల్ని అనుగ్రహించు.

• విశేషము: భక్తి భావంతో కూడిన శరణాగతి ఇక్కడ కనిపిస్తుంది. స్వాతి తిరునాళ్ తన ప్రతి రచనలో 'పద్మనాభ' అనే ముద్రను వాడతారు.

---