Sunday, May 31, 2026

37. గీత నడికు - తాకిట తక

 

  • గీత నడికు - తాకిట తక   

  • వాగ్గేయకారుడు: స్వాతి తిరునాళ్ రామవర్మ మహారాజు

  • రాగం: బేహాగ్ (ములంతానీ ధనాశీగా కూడా వ్యవహరిస్తారు)

  • తాళం: ఆది తాళం

  • ప్రక్రియ: తిల్లాన (నృత్య ప్రాధాన్య కృతి)

  • భాష: బ్రిజ్ భాష (హిందుస్తానీ శైలి పదాలు) మరియు జతులు

1. పల్లవి (ప్రారంభ భాగం - జతి మరియు సాహిత్య భాగం)

సాహిత్యం: గీత నడికు - తాకిట తక ధృక తట-తత్తోం న పరమ గౌరి - తాతై తై తైతైతై తిరన థోం ||

నాజే పాయలకుాం ఝునన ఝునన న న న తన ననోం తాన గావత తతై తతై తైత తైత తన తనాం ధీం తкиట తక ధీం న киటతక ధీం న కిట నత హత తోం ||

ప్రతిపదార్థము:

  • గీత నడికు = సంగీతం మరియు లయ యొక్క నడకకు అనుగుణంగా;

  • తాకిట తక ధృక, తట-తత్తోం న = నాట్యానికి సంబంధించిన లయబద్ధమైన శబ్దాలు (జతి అక్షరాలు);

  • పరమ గౌరి = అత్యంత పవిత్రురాలైన పార్వతీ దేవి (లేదా గౌరీ మనోహరి);

  • తాతై తై... తిరన థోం = నాట్య వేగాన్ని, అందాన్ని సూచించే తిల్లాన జతులు;

  • నాజే (నాజ్ ఏ) = ఎంతో సుకుమారమైన, నాజూకైన నఖరాలతో;

  • పాయలకుాం = అందెల (పాద కంకణాల) యొక్క;

  • ఝునన ఝునన = ఘల్లు ఘల్లుమనే మధుర ధ్వని;

  • తాన గావత = రాగాలాపన (తానములను) పాడుతూ;

  • తతై తతై... కిటతక ధీం న = లయబద్ధమైన నాట్య ముగింపు అక్షరాలు.

తాత్పర్యము:

ఈ ప్రారంభ భాగం ప్రధానంగా నృత్య ప్రదర్శనకు అనువైన జతి స్వరాలతో కూడి ఉంది. నాజూకైన పాదాలకు ధరించిన అందెలు "ఝునన ఝునన" అని మధురంగా ధ్వనిస్తుండగా, సంగీత లయకు అనుగుణంగా (గీత నడికు) సుందరంగా నర్తించే పరమ గౌరిని ఇక్కడ స్మరిస్తూ, లయబద్ధమైన తిల్లాన జతులను కూర్చడం జరిగింది. ఇది నృత్యకారిణి యొక్క ఆంగిక అభినయానికి, పాదగతికి అత్యంత రమణీయమైన భాగం.

విశేషములు:

  1. భాషా సంకర సౌందర్యం: స్వాతి తిరునాళ్ మహారాజు ఈ తిల్లానలో బ్రిజ్ భాష (హిందుస్తానీ పదాలు) మరియు సాంప్రదాయ కర్ణాటక సంగీత జతులను అద్భుతంగా సమ్మిళితం చేశారు. "నాజే", "పాయల" వంటి పదాలు ఉత్తరాది నృత్య శైలి (కథక్) ప్రభావంతో కూడినవి.

  2. రాగ స్వరూపం: బేహాగ్ రాగం శృంగార, భృతి రసాలకు ప్రసిద్ధి. ఇక్కడ జతుల అమరిక ఈ రాగంలోని చపలత్వాన్ని, ఉత్సాహాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది.

2. మొదటి చరణం (సాహిత్య భాగం)

సాహిత్యం: పద్మనాభ తుమారూ సో క్యా కహూఁ మైఁ సావరో తాప సంకట సరన ఆయా సో హమారో తుమ హారో ||

ప్రతిపదార్థము:

  • పద్మనాభ = నాభి నందు పద్మము కలవాడా! ఓ శ్రీమన్నారాయణా! (స్వాతి తిరునాళ్ ముద్ర);

  • తుమారూ (తుమ్హారీ) సో = నీ యొక్క ఆ లీలలను, వైభవాన్ని గురించి;

  • క్యా కహూఁ = నేను ఏమని వర్ణించగలను! (ఏమి చెప్పగలను!);

  • మైఁ = నేను;

  • సావరో (సాంవరే) = నల్లనయ్య దేవా! శ్యామసుందరా!;

  • తాప సంకట = (నా యొక్క) మానసిక తాపాలను, కష్టాలను, దుఃఖాలను;

  • సరన ఆయా = నీ శరణు వేడి వచ్చితిని;

  • సో = అట్టి నా కష్టాలను;

  • హమారో = మా యొక్క;

  • తుమ హారో = నీవే హరించుము (దూరం చేయుము - 'హరణం' చేయుము).

తాత్పర్యము:

ఓ పద్మనాభ స్వామి! శ్యామసుందరా! నీ లీలావిశేషాలను, దయాగుణాన్ని నేను ఏమని కొనియాడగలను! సంసార తాపాలతో, కష్టాలతో అలమటించి నేను నిన్నే శరణు కోరి వచ్చాను. శరణాగతుడనైన నా యొక్క సమస్త సంకటాలను, కష్టాలను నీవే దయతో హరించి నన్ను రక్షించు తండ్రి!

విశేషములు:

  1. స్వాతి తిరునాళ్ ముద్ర: మహారాజు తన ప్రతి కృతిలోనూ తన ఇష్టదైవమైన తిరువనంతపురం "పద్మనాభ" స్వామి ముద్రను ఉంచుతారు. ఈ చరణంలో కూడా ఆ ముద్ర స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.

  2. భక్తి రసం మరియు శరణాగతి: తిల్లాన అనేది సాధారణంగా ఉత్సాహభరితమైన నృత్య ప్రక్రియ అయినప్పటికీ, చరణంలోకి వచ్చేసరికి స్వామిపై పరిపూర్ణమైన భక్తి, శరణాగతి భావం (ఆర్తి) ప్రస్ఫుటమవుతుంది. ఇక్కడి హిందీ/బ్రిజ్ భాషా పదాలు కృతికి ప్రత్యేకమైన మార్దవాన్ని తెచ్చిపెట్టాయి.

ముగింపు జతి చరణం

సాహిత్యం: తదీం తది దిరనా ఉదాని తదాని దాని తరి తదీం తదీం దిరనా నాదన తిత్తోం తత కత నరి తదారన రదాని దీం అలరీ కలరి తక తదా దాని తత కమిం ఉదని తదికతాం త తోం తరి తాం తాం తక ఉదని తదిత రిదిం దీం తక తద నిదని అలరి ||

ప్రతిపదార్థ విశ్లేషణ:

ఈ భాగం సంపూర్ణంగా నాట్య శాస్త్రానికి, మృదంగ వాద్యానికి సంబంధించిన సొల్కట్టు (జతి అక్షరాల కూర్పు). వీటికి నిఘంటువు పరమైన విడి అర్థాలు ఉండవు. నాద లయల అనుభూతిని కలిగించడమే వీటి పరమార్థం:

  • తదీం తది దిరనా, ఉదాని తదాని = తిల్లాన ప్రక్రియకు ప్రాణప్రదమైన విలక్షణ లయాక్షరాల విన్యాసాలు.

  • నాదన తిత్తోం, తత కత నరి = మృదంగ, నట్టువాంగ ధ్వనులను నాట్య ముద్రలతో మేళవించే వేగవంతమైన లయ శబ్దాలు.

  • అలరీ కలరి = భరతనాట్యంలో 'అలరింపు' (శరీరాన్ని, కళ్లను నాట్యానికి సిద్ధం చేయడం) మరియు కళాత్మకంగా వికసించడాన్ని తలపించే అందమైన నాద ప్రయోగం.

  • త తోం తరి తాం తాం... తక తద నిదని అలరి = వేగం పుంజుకుంటూ పల్లవి వైపుకు లేదా ముగింపు 'తీర్మానం' వైపుకు నాట్య నడకను నడిపించే ముగింపు జతులు.

తాత్పర్యము:

సాహిత్యపరమైన అర్థం కంటే నాదపరమైన ఆనందాన్ని, లయ వైవిధ్యాన్ని అందించడమే ఈ ముగింపు జతి భాగం యొక్క ముఖ్య ఉద్దేశ్యం. పూర్వ భాగంలో పద్మనాభ స్వామిపై భక్తిని ప్రకటించిన అనంతరం, మనసులోని ఉత్సాహాన్ని, ఆనందాన్ని నృత్యరూపంలో చరమ సీమకు తీసుకెళ్లేందుకు ఈ జతులు తోడ్పడతాయి. మృదంగ నాదానికి, నృత్యకారిణి కాలి గజ్జెల సవ్వడికి ఈ జతులు ఒక అద్భుతమైన సమన్వయాన్ని సమకూరుస్తాయి.

విశేషములు:

  1. నాద వైవిధ్యం: ఈ చరణంలో ఉపయోగించిన "అలరీ కలరి", "ఉదాని తదాని" వంటి పదాల కూర్పు స్వాతి తిరునాళ్ మహారాజు యొక్క అసాధారణ లయ జ్ఞానానికి, సంగీత సాహిత్య సవ్యసాచిత్వానికి నిదర్శనం.

  2. ముగింపు నడక: సాధారణంగా కర్ణాటక సంగీత తిల్లానాలలో చరణం ముగిసిన తర్వాత ఈ సుదీర్ఘమైన జతి భాగాన్ని ద్రుత కాలంలో (వేగంగా) ఆలపించి, తిరిగి పల్లవిలోని "గీత నడికు..." అనే సాహిత్యానికి వచ్చి కృతిని సంపూర్ణం చేస్తారు. ఇది సభను భక్తి, కళా తన్మయత్వంలో ముంచెత్తుతుంది.

No comments:

Post a Comment

38. గోపనందన బలరిపునుత

  38.  గోపనందన బలరిపునుత  స్వాతి తిరునాళ్ మహారాజు గారి  గోపనందన బలరిపునుత   కృతి కి సంబంధించిన  ప్రతిపదార్థం, తాత్పర్యం, విశేషాలతో కూడిన సమగ...