17. కంజనాభ దయయా

 

17. కంజనాభ దయయా

స్వాతి తిరునాళ్ మహారాజా వారి కీర్తన " కంజనాభ దయయా" కు  ప్రతిపదార్థం, తాత్పర్యము మరియు విశేషాలు 19 02 2026

---

కీర్తన వివరాలు

• సంఖ్య: 113

• రాగము: సారంగ

• తాళము: ఆది తాళము

• కర్త: స్వాతి తిరునాళ్ మహారాజు

---

పల్లవి

కంజనాభ దయయా మామఖిలకామితం వితర

నిరుపమగుణవసతే

• ప్రతిపదార్థము:

  • కంజనాభ: పద్మము నాభియందు కలవాడా (శ్రీమహావిష్ణువు)!

  • దయయా: దయతో.

  • మామ్: నా యొక్క.

  • అఖిల కామితం: అన్ని కోరికలను.

  • వితర: ప్రసాదించుము/తీర్చుము.

  • నిరుపమ గుణ వసతే: సాటిలేని గుణములకు నిలయమైనవాడా!

• తాత్పర్యము: సాటిలేని ఉత్తమ గుణములకు నిలయమైన ఓ పంకజనాభా! నాపై దయ ఉంచి నా కోరికలన్నింటినీ తీర్చుము.

• విశేషము: స్వాతి తిరునాళ్ తన కీర్తనలలో 'కంజనాభ' అనే ముద్రను (Signature) తరచుగా ఉపయోగిస్తారు. ఇది ఆయన ఇష్టదైవమైన తిరువనంతపురం పద్మనాభస్వామిని సూచిస్తుంది.

---

అనుపల్లవి

కుంజరేంద్ర ఘనభీతి వినాశన

ఘోష యోషిదఖిలాధిశమనవర

ప్రతిపదార్థము:

ఘోష యోషిత్: గొల్లపల్లెలోని స్త్రీల (గోపికల) యొక్క.

అఖిల: సమస్తమైన.

ఆధి: మానసిక వ్యధలు లేదా దుఃఖము.

శమన: ఉపశమింపజేసేవాడా/పోగొట్టేవాడా.

వర: శ్రేష్ఠుడా.

తాత్పర్యము:

గజేంద్రుని భయంకరమైన మరణ భయాన్ని పోగొట్టినవాడా, గొల్లభామల (గోపికల) సమస్త మానసిక వ్యధలను, దుఃఖాలను హరించిన పరమశ్రేష్ఠుడా!

విశేషము:

సాధారణంగా 'ఆర్తి' (బాధ) అనే పదం వాడకంలో ఉంటుంది, కానీ ఇక్కడ వాడిన 'ఆధి' అనే పదం ప్రత్యేకంగా మనోవేదనను సూచిస్తుంది. భగవంతుడు కేవలం శారీరక భయాన్నే కాక, భక్తుల అంతరంగంలోని ఆందోళనలను కూడా తొలగిస్తాడని దీని అర్థం

---

చరణము

యోగిబృందకలితేన పదా మమ

యోజయాను మతిమురగశయన భగవన్

వాగగోచర పదామిత విక్రమ

వారిజాతరుచిరాయత లోచన

మందహాసజిత కుందవర శర-

దిందుసువదన మందరధరణ

• ప్రతిపదార్థము:

  • యోగిబృంద కలితేన: యోగి సమూహాల హృదయాలలో కొలువై ఉన్న.

  • పదా: నీ పాదములతో.

  • మమ మతిమ్: నా బుద్ధిని/మనసును.

  • ఆశు యోజయ: వెంటనే ఐక్యం చేయుము (లగ్నం చేయుము).

  • ఉరగశయన: పాము (శేషతల్పం) పై శయనించినవాడా.

  • వాగగోచర పదా: మాటలకు అందని స్థానము (పరమపదము) కలవాడా.

  • అమిత విక్రమ: అపారమైన పరాక్రమము కలవాడా.

  • వారిజాత రుచిర ఆయత లోచన: పద్మము వంటి అందమైన, విశాలమైన కన్నులు కలవాడా.

  • మందహాస జిత కుంద: మొల్లపువ్వులను ఓడించే (అంతటి తెల్లని, అందమైన) చిరునవ్వు కలవాడా.

  • శరదిందు సువదన: శరత్కాల చంద్రుని వంటి ముఖము కలవాడా.

  • మందర ధరణ: మందర పర్వతాన్ని మోసినవాడా.

• తాత్పర్యము: ఓ భగవంతుడా! శేషశయనా! యోగుల హృదయాల్లో వెలిగే నీ పాదపద్మములతో నా మనస్సును ముడివేయి. మాటలకు అందని వైభవం, అంతులేని పరాక్రమం నీది. పద్మాల్లాంటి విశాల నేత్రాలు, శరత్కాల చంద్రుడిలాంటి ముఖము, మొల్లపువ్వులను పరిహసించే నీ చిరునవ్వు ఎంతో మనోహరమైనవి. మందర పర్వతాన్ని ధరించిన ఓ మహావీరా, నన్ను రక్షించు.

• విశేషము: ఈ చరణంలో భగవంతుని సౌందర్యాన్ని (లోచన, వదన, మందహాస) మరియు ఆయన పరాక్రమాన్ని (మందరధరణ, అమిత విక్రమ) కవి అద్భుతంగా వర్ణించారు.

చరణము - 2

ఘోరదైత్య దమనాసిత వారిద-

కోమలాంగ ఘనజనిమృతి భయహరణ

మారవైరి కమలాసన వాసవ-

మాననీయ శుభచరిత మురాంతక

కుండల లసిత గండయుగ శర-

ఖండిత విమతమండల శుభద

---

ప్రతిపదార్థము:

• ఘోరదైత్య దమన: భయంకరులైన రాక్షసులను అణచివేసినవాడా.

• అసిత వారిద కోమల అంగ: నల్లని మేఘం వంటి (నీలమేఘ శ్యామ వర్ణం) మృదువైన శరీరము కలవాడా.

• ఘన జనిమృతి భయ హరణ: పుట్టుక మరియు చావు అనే గొప్ప భయాన్ని పోగొట్టేవాడా.

• మారవైరి కమలాసన వాసవ మాననీయ: మన్మథుని శత్రువైన శివుడు, తామరపై కూర్చుండే బ్రహ్మ, మరియు ఇంద్రుడిచే పూజింపబడే/గౌరవింపబడేవాడా.

• శుభచరిత: పవిత్రమైన లేదా మంగళకరమైన చరిత్ర కలవాడా.

• మురాంతక: మురుడనే రాక్షసుని అంతం చేసినవాడా.

• కుండల లసిత గండయుగ: ప్రకాశించే చెవిపోగుల (కుండలాల) కాంతితో మెరిసే బుగ్గలు కలవాడా.

• శర ఖండిత విమతమండల: బాణాలతో శత్రు సమూహాలను సంహరించినవాడా.

• శుభద: శుభాలను ప్రసాదించువాడా.

---

తాత్పర్యము:

భయంకరులైన రాక్షసులను సంహరించినవాడా, నీలమేఘం వంటి కోమలమైన శరీర ఛాయ కలవాడా, జనన మరణాలనే సంసార భయాన్ని హరించేవాడా! శివుడు, బ్రహ్మ, ఇంద్రుల వంటి దేవతలందరూ నిన్ను కొలుస్తారు. మురాసురుని సంహరించిన నీ పవిత్ర చరిత్ర ఎంతో గొప్పది. నీ చెవి కుండలాల కాంతి నీ బుగ్గలపై ప్రతిఫలిస్తూ నిన్ను మరింత శోభాయమానంగా చూపిస్తోంది. నీ బాణాలతో శత్రువులను రూపుమాపి మాకు శుభాలను చేకూర్చుము.

---

విశేషములు:

• భక్తి మార్గం: ఇందులో భగవంతుని "జనిమృతి భయహరణ" (మోక్ష ప్రదాత) గా పేర్కొనడం ద్వారా ఆయన పరమాత్మ స్వరూపాన్ని కీర్తించారు.

• రాక్షస సంహారం: 'మురాంతక' మరియు 'ఘోరదైత్య దమన' అని సంబోధించడం ద్వారా దుష్ట శిక్షణను, శిష్ట రక్షణను గుర్తుచేశారు.

• సౌందర్య వర్ణన: స్వాతి తిరునాళ్ వారు భగవంతుని పరాక్రమంతో పాటు, ఆయన శరీర లావణ్యాన్ని (కోమలాంగ, కుండల లసిత గండయుగ) కూడా సమానంగా వర్ణించి భక్తి రసాన్ని పండించారు.

---