18. కాన్హా కబ ఘర మోరే ఆయే

శ్రీ స్వాతి తిరునాళ్ మహారాజు గారు రచించిన కాన్హా కబ ఘర మోరే   బిహాగ్ రాగ కీర్తన (ఖ్యాల్) చాలా మధురమైనది. గోపికా విరహాన్ని, కృష్ణ భక్తిని చాటిచెప్పే ఈ రచనకు ప్రతిపదార్థ తాత్పర్య విశేషాలు 20 .02. 2026

---

రాగ వివరాలు

• రాగము: బిహాగ్  - ఇది నిశాపూరిత రాగము, శృంగార, కరుణ రసాలకు ప్రసిద్ధి.

• తాళము: ఆదితాళం (త్రి తాళ్ - ఖ్యాల్ శైలిలో)

• భాష: బ్రజ్ భాష / హిందీ

• రచయిత: స్వాతి తిరునాళ్ రామవర్మ

---

పల్లవి

కాన్హా కబ ఘర మోరే ఆయే ఏరీ ఆలీ రీ గారీ

• ప్రతిపదార్థము:

  • కాన్హా: ఓ కృష్ణా! / కృష్ణుడు

  • కబ: ఎప్పుడు

  • ఘర మోరే: నా ఇంటికి

  • ఆయే: వచ్చావు

  • ఏరీ ఆలీ: ఓ సఖీ! (చెలియా)

  • రీ గారీ: అని నిందిస్తోంది/అడుగుతోంది (లేదా ఆశ్చర్యార్థకం)

• తాత్పర్యము: "ఓ సఖీ! కృష్ణుడు నా ఇంటికి ఎప్పుడు వచ్చాడో కదా!" అని గోపిక ఆశ్చర్యంతో తన చెలికత్తెతో అంటోంది. ఆయన రాక ఆమెకు తెలియకుండానే జరిగిపోయింది.

• విశేషములు: ఇక్కడ భక్తుని హృదయంలోకి భగవంతుడు ఎప్పుడు ప్రవేశిస్తాడో తెలియని ఒక అనిర్వచనీయమైన స్థితిని స్వాతి తిరునాళ్ వర్ణించారు.

---

అనుపల్లవి / అంతర (కాష్టా)

సోవత థీ జబ అపనే మందిర మేఁ సపనే మేఁ ఆన గయే

• ప్రతిపదార్థము:

  • సోవత థీ: నిద్రిస్తూ ఉన్నాను

  • జబ: ఎప్పుడైతే

  • అపనే మందిర మేఁ: నా భవనంలో (నా గదిలో)

  • సపనే మేఁ: కలలో

  • ఆన గయే: వచ్చేశాడు

• తాత్పర్యము: "నేను నా మందిరంలో గాఢ నిద్రలో ఉన్నప్పుడు, ఆయన నా కలలోకి వచ్చాడు."

• విశేషములు: కల అనేది ఇక్కడ కేవలం స్వప్నం మాత్రమే కాదు, ధ్యాన స్థితికి సంకేతం. బాహ్య ప్రపంచాన్ని మరిచిన వేళ స్వామి దర్శనం లభించిందని అర్థం.

---

చరణము

దిన నహిఁ బైన రైన నహి నిద్రా తన మన వికల భయే

• ప్రతిపదార్థము:

  • దిన నహిఁ బైన: పగలు శాంతి (సుఖం) లేదు

  • రైన నహి నిద్రా: రాత్రి నిద్ర లేదు

  • తన మన: తనువు (శరీరం), మనసు

  • వికల భయే: వ్యాకులపడ్డాయి / పరవశించిపోయాయి

• తాత్పర్యము: "ఆయన కలలో కనిపించినప్పటి నుండి నాకు పగలు ప్రశాంతత లేదు, రాత్రి నిద్ర పట్టడం లేదు. నా శరీరము, మనసు ఆయన విరహంలో లేదా ఆ అనుభూతిలో పూర్తిగా వ్యాకులపడిపోయాయి."

• విశేషములు: ఇది 'విరహ భక్తి'కి పరాకాష్ఠ. భగవంతుని ఒక్క క్షణం అనుభవించిన తర్వాత, మళ్ళీ ఆ అనుభవం కోసం ప్రాకులాడే భక్తుని తపన ఇందులో కనిపిస్తుంది.

---

స్వాతి తిరునాళ్ మహారాజు తన రచనలలో 'పద్మనాభ' ముద్రను వాడతారు. ఈ కీర్తనలో ఆ భావం అంతర్లీనంగా కృష్ణుడి రూపంలో వ్యక్తమైంది.

చరణము - 2

వృందావన కే కుంజ గలిగ మోఁ గావత తాన నయే

జాకే భవి కో నిరఖత నిసి దిన మోహే నా రహయే

• ప్రతిపదార్థము:

  • వృందావన కే: బృందావనము యొక్క

  • కుంజ గలిగ మోఁ: పొదరిళ్లలో, సందులలో (వీధులలో)

  • గావత: పాడుతున్నాడు

  • తాన నయే: కొత్త రాగాలను/తానాలను

  • జాకే భవి (భావము): ఆ భక్తి/భావమును

  • నిరఖత: చూస్తూ (అనుభవిస్తూ)

  • నిసి దిన: రాత్రింబవళ్లు

  • మోహే నా రహయే: నాకు నేనే తెలియకుండా (పరవశించి) ఉన్నాను.

• తాత్పర్యము: "వృందావనంలోని పొదరిళ్లలో, వీధులలో ఆయన నిత్యం కొత్త కొత్త రాగాలను ఆలపిస్తూ తిరుగుతున్నాడు. రాత్రింబవళ్లు ఆయన ఆ సౌందర్యాన్ని, గానాన్ని తలుచుకుంటూ నేను పరవశించిపోతున్నాను. నన్ను నేను మరిచిపోతున్నాను."

• విశేషములు: భగవంతుడి లీలలు నిత్యనూతనం అని చెప్పడానికి 'తాన నయే' (కొత్త తానాలు) అనే పదాన్ని వాడారు.

---

చరణము - 3 (ముగింపు)

ధేను చరావత గోకుల మధువన బంసీవట మోఁ జైయే

పదమనాభ ప్రభు ఫణి పం రాయీ జుగ జుగ నాథ జయే

• ప్రతిపదార్థము:

  • ధేను చరావత: ఆవులను మేపుతూ

  • గోకుల మధువన: గోకులంలోని మధువనంలో

  • బంసీవట: మురళి వటవృక్షం (రాధాకృష్ణులు కలిసే చోటు)

  • మోఁ జైయే: అక్కడికి వెళ్తాడు

  • పదమనాభ ప్రభు: పద్మనాభ స్వామి (రచయిత ముద్ర)

  • ఫణి పం రాయీ: శేషతల్పంపై శయనించిన వాడు (ఫణి - పాము)

  • జుగ జుగ: యుగయుగాలుగా

  • నాథ జయే: నాథుడిగా (ప్రభువుగా) జయించుగాక.

• తాత్పర్యము: "గోకులంలోని మధువనంలో ఆవులను మేపుతూ, బంసీవట వృక్షం వద్ద విహరించే ఓ కృష్ణా! శేషతల్పంపై శయనించిన ఆ పద్మనాభ ప్రభువే నీవు. యుగయుగాలుగా నీవే మాకు నాథుడవు, నీకు జయము కలుగుగాక."

• విశేషములు: ఇక్కడ కృష్ణుడిని నేరుగా తన ఇష్టదైవమైన 'పద్మనాభస్వామి'తో అన్వయించి కీర్తనను ముగించారు. ఇది స్వాతి తిరునాళ్ గారి ప్రత్యేకత.

---