02. ఆన మిలో మహబూబ్

  

మహారాజా స్వాతి తిరునాళ్ కృతమైన     ఆన మిలో మహబూబ్ హమారో  కీర్తనకు (హిందీ సాహిత్యం తెలుగు లిపిలో ఉంది) ప్రతిపదార్థ తాత్పర్యాలు 

02. ఆన మిలో మహబూబ్ హమారో   భైరవి (రేఖతా) - ఆదితాళం 

పల్లవి:

ఆన మిలో మహబూబ్ హమారో

• ప్రతిపదార్థము: ఆన మిలో - వచ్చి కలుసుకో; మహబూబ్ హమారో - నా ప్రియతముడా.

• తాత్పర్యము: ఓ నా ప్రియతముడా! వచ్చి నన్ను కలుసుకో.

• విశేషము: ఇది జీవాత్మ పరమాత్మ కోసం పడే విరహ వేదనను తెలియజేస్తోంది.

---

చరణం 1:

హో ఊఁ తేరో దాసీ లాలా నందకుమార ప్యారో

• ప్రతిపదార్థము: హో ఊఁ - నేనే; తేరో దాసీ - నీ దాసిని; లాలా నందకుమార ప్యారో - నందకుమారుడైన ఓ ప్రియమైన కృష్ణా.

• తాత్పర్యము: ఓ నందకుమారా! ప్రియతమా! నేను నీ ప్రియమైన దాసిని.

• విశేషము: భక్తుడు తనను తాను భగవంతుని సేవకుడిగా భావించే 'దాస్య భక్తి' ఇక్కడ కనిపిస్తుంది.

---

చరణం 2:

చున చున కలియాఁ మైఁ సేజ బనాఊఁ

సజాఊఁ పలంగ రంగమహల తుమ్హారో

• ప్రతిపదార్థము: చున చున కలియాఁ - పూలను ఏరి కోసి; మైఁ సేజ బనాఊఁ - నేను శయ్యను (పాన్పును) సిద్ధం చేస్తాను; సజాఊఁ పలంగ - మంచమును అలంకరిస్తాను; రంగమహల తుమ్హారో - నీ రంగుల భవనమున (విలాస మందిరమున).

• తాత్పర్యము: నేను పూల మొగ్గలను ఏరి, నీ విలాస మందిరంలోని మంచాన్ని అలంకరించి, నీ కోసం అందమైన పాన్పును సిద్ధం చేశాను.

• విశేషము: భగవంతుని పట్ల ఉన్న అనురాగాన్ని, సేవా భావాన్ని అలంకారికంగా వర్ణించారు.

---

చరణం 3:

అతర అబీర గులాబ లగాఊఁ

ప్రేమ కటారి సే మోకో నహీఁ మారో

• ప్రతిపదార్థము: అతర అబీర గులాబ - అత్తరు, సుగంధ ద్రవ్యాలు, పన్నీరు; లగాఊఁ - పూస్తాను; ప్రేమ కటారి సే - ప్రేమ అనే కత్తితో; మోకో నహీఁ మారో - నన్ను గాయపరచకు/హింసించకు.

• తాత్పర్యము: అత్తరు మరియు పన్నీరు కలిపిన సుగంధ పరిమళాలతో నిన్ను అలంకరిస్తాను. దయచేసి నీ ప్రేమ అనే కత్తితో నన్ను గాయపరచకు (నన్ను వదిలిపెట్టి వెళ్లొద్దు).

• విశేషము: ఇక్కడ 'కటారి' (కత్తి) ప్రయోగం భగవంతుని ఎడబాటు ఇచ్చే బాధను సూచిస్తుంది.

---

చరణం 4:

పదమనాభ ప్రభు ఫణి వర శాయీ

కబహూఁ నహీఁ మోకో నాథ బిసారో

• ప్రతిపదార్థము: పదమనాభ ప్రభు - ఓ పద్మనాభ స్వామి; ఫణి వర శాయీ - ఆదిశేషునిపై శయనించిన వాడా; కబహూఁ నహీఁ - ఎప్పుడూ కూడా; మోకో - నన్ను; నాథ - ఓ నాథా; బిసారో - వదలివేయకు/మర్చిపోకు.

• తాత్పర్యము: పాము రాజైన ఆదిశేషునిపై శయనించే ఓ పద్మనాభ స్వామి! ఓ నాథా, నన్ను ఎన్నటికీ విస్మరించకు, నన్ను వదిలివేయకు.

• విశేషము: కీర్తన చివరలో స్వాతి తిరునాళ్ తన ముద్ర అయిన 'పద్మనాభ'ను ఉపయోగిస్తూ శరణాగతిని వేడుకున్నారు.

---

కర్ణాటక సంగీతంలో భైరవి అనేది రాగాన్ని సూచిస్తే, 'రేఖతా' (Rekhta) అనేది ఆ కీర్తన రాసిన భాష మరియు శైలిని సూచిస్తుంది. 

1. భైరవి (రాగం)

ఇక్కడ భైరవి అనేది ఈ కీర్తనను పాడవలసిన రాగము. కర్ణాటక సంగీతంలో భైరవి చాలా పురాతనమైన, గంభీరమైన రాగం. ఇది భక్తి మరియు కరుణ రసాలను పండించడానికి ప్రసిద్ధి.

2. రేఖతా (Rekhta) అంటే ఏమిటి?

'రేఖతా' అనేది ఒక ప్రత్యేకమైన సాహిత్య శైలి. దీనికి సంబంధించి ముఖ్యమైన అంశాలు:

• భాషా కలయిక: రేఖతా అంటే పర్షియన్, అరబిక్ పదాలతో కూడిన హిందుస్తానీ (ఉర్దూ/హిందీ) భాషా రూపం. ఆధునిక ఉర్దూ భాష పుట్టకముందు, ఉత్తర భారతదేశంలో కవిత్వానికి ఈ 'రేఖతా' శైలిని ఎక్కువగా వాడేవారు.

• అర్థం: 'రేఖతా' అనే పదానికి "మిశ్రమం" లేదా "కలిపినది" అని అర్థం. అంటే వేర్వేరు భాషా పదాలను కలిపి అల్లిన కవిత్వం.

• స్వాతి తిరునాళ్ ప్రత్యేకత: కేరళకు చెందిన మహారాజా స్వాతి తిరునాళ్ బహుభాషా కోవిదుడు. ఆయన సంస్కృతం, మలయాళం, తెలుగులోనే కాకుండా హిందుస్తానీ భాషలో కూడా అనేక కీర్తనలు (భజనలు, ఖయాల్స్, ధ్రుపద్‌లు) రచించారు. ఈ కీర్తనలో మీరు చూసిన "మహబూబ్", "దాసీ", "సేజ", "నహీ మారో" వంటి పదాలు ఆ శైలికి చెందినవే.

---

సంక్షిప్తంగా:

భైరవి (రేఖతా) అంటే: "హిందుస్తానీ భాషా పదాల కలయికతో (రేఖతా శైలిలో) సాగే సాహిత్యాన్ని, భైరవి రాగంలో నిబద్ధం చేయడం" అని అర్థం.

----------------------------

 స్వాతి తిరునాళ్ గారు రచించిన 'ఆన మిలో మహబూబ్' కీర్తన ఖయాల్ (Khayal) శైలికి చెందినది. సాధారణంగా కర్ణాటక సంగీత కీర్తనల కంటే ఇది హిందుస్తానీ సంగీత పద్ధతికి దగ్గరగా ఉంటుంది.

ఖయాల్ అనే పదానికి అరబిక్ భాషలో "కల్పన" లేదా "ఆలోచన" (Imagination) అని అర్థం. సంగీతంలో దీని అర్థం "గాయకుని ఊహాశక్తికి ప్రాధాన్యతనిచ్చే ప్రక్రియ".

ఖయాల్ ప్రధాన లక్షణాలు

• రెండు విభాగాలు: ఖయాల్‌లో ప్రధానంగా రెండు భాగాలు ఉంటాయి.

  1. స్థాయి (Sthayi): ఇది కీర్తన మొదటి భాగం (మన పల్లవి లాంటిది). ఇది ఎక్కువగా మంద్ర, మధ్యమ స్థాయిలలో సాగుతుంది.

  2. అంతర (Antara): ఇది రెండో భాగం (చరణం లాంటిది). ఇది తార స్థాయి (హై పిచ్) వరకు వెళ్తుంది.

• సృజనాత్మకత (Improvisation): ఖయాల్‌లో సాహిత్యం తక్కువగా ఉండి, రాగ ఆలాపన, తాన్ (Taans) మరియు బోల్-తాన్ లకు ఎక్కువ ప్రాధాన్యత ఉంటుంది. గాయకుడు తన సొంత కల్పనతో రాగాన్ని విస్తరిస్తాడు.

• లయ మరియు తాళం: ఖయాల్‌ను రెండు రకాలుగా పాడుతారు:

  • బడా ఖయాల్ (Bada Khayal): చాలా విలంబ కాలంలో (నెమ్మదిగా) సాగుతుంది.

  • ఛోటా ఖయాల్ (Chhota Khayal): మధ్యమ లేదా ధ్రుత కాలంలో (వేగంగా) సాగుతుంది. మీరు అడిగిన ఈ కీర్తన 'ఛోటా ఖయాల్' శైలిలో ఉంటుంది.

• భావం: ఖయాల్ సాహిత్యం సాధారణంగా భక్తి, శృంగారం లేదా ప్రకృతి వర్ణనలతో కూడి ఉంటుంది. 'ఆన మిలో మహబూబ్'లో భగవంతునిపై ఉన్న విరహ వేదన (శృంగార భక్తి) కనిపిస్తుంది.

• అలంకారాలు: ఇందులో మీండ్ (స్వరాలను కలపడం), ముర్కీ, కణ్ వంటి సూక్ష్మమైన గమకాలు ఎక్కువగా వాడతారు. ఇవి సంగీతానికి ఒక రకమైన మెరుపును (Ornamentation) ఇస్తాయి.

---

ఖయాల్ వర్సెస్ ధ్రుపద్

ఒకప్పుడు ప్రాచుర్యంలో ఉన్న 'ధ్రుపద్' శైలి చాలా కఠినంగా, నియమబద్ధంగా ఉండేది. దానికి భిన్నంగా, గాయకుడికి స్వేచ్ఛను ఇస్తూ, వినడానికి అత్యంత మధురంగా ఉండేలా 'ఖయాల్' రూపొందించబడింది.

స్వాతి తిరునాళ్ మహారాజు గారు దక్షిణాది వారైనప్పటికీ, ఉత్తరాది శైలిని క్షుణ్ణంగా అభ్యసించి ఇలాంటి అద్భుతమైన ఖయాల్‌లను మనకు అందించారు.