01. అద్రిసుతావర

  మహారాజా స్వాతి తిరునాళ్ రచించిన  "1. అద్రిసుతావర" (కళ్యాణి రాగం) కీర్తనకు ప్రతిపదార్థ తాత్పర్యాలు 
 కళ్యాణిరాగం - ఆదితాళం

పల్లవి:

అద్రిసుతావర కల్యాణశైలశరాసన మామవ శంభో

• ప్రతిపదార్థము:

  • అద్రిసుతావర: పర్వత రాజపుత్రీ (పార్వతి) నాథుడా!

  • కల్యాణశైల శరాసన: మేరు పర్వతాన్ని (కల్యాణశైలము) విల్లుగా (శరాసనము) ధరించినవాడా!

  • మామవ శంభో: ఓ శంభో! నన్ను రక్షించుము.

• తాత్పర్యము: హిమవంతుని పుత్రిక అయిన పార్వతీదేవి ప్రాణేశ్వరా! మేరు పర్వతాన్ని విల్లుగా మలచినవాడా! ఓ శంభూ, నన్ను కాపాడుము.

• విశేషము: శివుడు త్రిపురాసుర సంహార సమయంలో మేరు పర్వతాన్ని విల్లుగా వాడాడనే పురాణ గాథ ఇక్కడ ప్రస్తావించబడింది.

---

అనుపల్లవి:

భద్రాపారదయాంబునిధే వరపన్నగాభరణ లోకశరణానిశం

• ప్రతిపదార్థము:

  • భద్రాపార: అపారమైన మంగళములను/ఐశ్వర్యమును ఇచ్చేవాడా!

  • దయాంబునిధే: దయా సముద్రుడా!

  • వర పన్నగాభరణ: శ్రేష్టమైన పాములను ఆభరణాలుగా ధరించినవాడా!

  • లోక శరణానిశం: ఎల్లప్పుడూ లోకానికి రక్షకుడైనవాడా!

• తాత్పర్యము: అపారమైన శుభాలను కలిగించేవాడా, దయాసముద్రుడా! సర్పములను ఆభరణములుగా ధరించి, ఈ లోకాన్ని నిరంతరం రక్షించే నిన్ను శరణు వేడుతున్నాను.

• విశేషము: శివుని 'అహిభూషణ' (పాములే ఆభరణాలుగా కలవాడు) రూపం ఇక్కడ వర్ణించబడింది.

---

చరణం 1:

దేవనదీ సమలంకృత నిజజట దీనలోక పరిపాలక సువిమల

భావ యోగిహృదయాంబుజనిలయ సుధావదాత మృదుహసిత విభో

మధ్యమకాలం:

పావనానుపమచరిత నివారితపాపజాల విబుధౌఘ వినతపద

సేవకాఖిల విషాదహరణచణ చిత్రయోని దహనాతిమహిత పర

---

ప్రతిపదార్థము:

• దేవనదీ సమలంకృత నిజజట: తన జటలయందు ఆకాశగంగ (దేవనది) చేత అలంకరించబడినవాడా.

• దీనలోక పరిపాలక: దిక్కులేని వారిని మరియు దీనులను రక్షించేవాడా.

• సువిమల భావ యోగి హృదయాంబుజ నిలయ: ఎటువంటి మచ్చలేని, నిర్మలమైన మనసున్న యోగుల యొక్క హృదయ కమలాలలో నివసించేవాడా.

• సుధావదాత మృదుహసిత విభో: అమృతం వలె స్వచ్ఛమైన, తెల్లని మందహాసం కలిగిన ఓ ప్రభువా!

• పావనానుపమ చరిత: పవిత్రమైన మరియు సాటిలేని చరిత్ర కలిగినవాడా.

• నివారిత పాపజాల: భక్తుల పాప సమూహాలను తొలగించేవాడా.

• విబుధౌఘ వినతపద: దేవతల సమూహము (విబుధౌఘ) చేత వందనం చేయబడే పాదములు కలవాడా.

• సేవకాఖిల విషాద హరణచణ: తనను సేవించే వారి యొక్క సమస్త దుఃఖాలను హరించడంలో నేర్పరి అయినవాడా.

• చిత్రయోని దహన: అద్భుతమైన రూపం కల మన్మథుడిని (చిత్రయోని) దహించినవాడా.

• అతిమహిత పర: మిక్కిలి గొప్పవాడైన పరమాత్మ.

---

తాత్పర్యము:

నీ మత్తైన జటలలో గంగానదిని ధరించి, దీనులను కాపాడే పరమశివుడా! నీవు మచ్చలేని యోగుల హృదయాలలో కొలువై ఉంటావు. అమృతం వంటి నీ చిరునవ్వు ఎంతో మనోహరమైనది. పావనమైన నీ చరిత్రను వినడం వల్ల సమస్త పాపాలు తొలగిపోతాయి. దేవతలందరూ నీ పాదాలకు మ్రొక్కుతారు. నీ సేవకుల దుఃఖాలను పోగొట్టడంలో నీవు దిట్టవు మరియు మన్మథుడిని జయించిన సర్వోన్నతమైన శక్తివి నీవు.

---

విశేషములు:

• గంగాధర రూపం: పరమశివుని జటల నుండి గంగ ప్రవహించే రూపాన్ని 'దేవనదీ సమలంకృత' అని వర్ణించడం ద్వారా ఆయన పవిత్రతను చాటారు.

• భక్త రక్షణ: యోగుల హృదయాలలో నివసించడమే కాకుండా, తనను ఆశ్రయించిన సామాన్య భక్తుల దుఃఖాలను (విషాద హరణము) కూడా ఆయన తొలగిస్తారని చెప్పబడింది.

• మన్మథ దహనం: కామాన్ని (మన్మథుడిని) జయించినవాడు కాబట్టి ఆయన 'చిత్రయోని దహన' అని పిలువబడ్డారు

చరణం 2: శీతభాను పృథుకావతంస రిపుజాత వారిధర మారుత నిరుపమ వీతమోహ మదకైతవ వటుతమ భూతబృంద పరివృత సవిధ

మధ్యమకాలం: పూతనామనికరాశ్రితజనఘనపుణ్యజాల రజతాద్రి కృతనిలయ భూతిదాయక మనోజ్ఞసుగుణ హరిసూతి పాశుపతసాయకద సతతం

ప్రతిపదార్థము:

• శీతభాను పృథుకావతంస: చల్లని కిరణాలు గల చంద్రుడిని (శీతభాను) తన శిరస్సుపై గొప్ప ఆభరణంగా ధరించినవాడా.

• రిపుజాత వారిధర మారుత: శత్రువులనే (రిపుజాత) మేఘాలకు (వారిధర) గాలి (మారుత) వంటివాడా. అంటే మేఘాలను గాలి విరజిమ్మినట్లుగా శత్రువులను తరిమివేసేవాడా అని అర్థం.

• నిరుపమ: సాటిలేనివాడా.

• వీతమోహ: మోహము లేనివాడా.

• భూతబృంద పరివృత: భూత గణాల సమూహముతో చుట్టూ ముట్టబడినవాడా.

• పూతనామనికర: పవిత్రమైన నామముల సమూహము కలవాడా.

• ఆశ్రితజనఘన పుణ్యజాల: నిన్ను ఆశ్రయించిన భక్తుల యొక్క గొప్ప పుణ్యఫలము వంటివాడా.

• రజతాద్రి కృతనిలయ: వెండికొండ (కైలాసం) నివాసముగా చేసుకున్నవాడా.

• భూతిదాయక: సంపదలను లేదా ఐశ్వర్యమును ప్రసాదించేవాడా.

• మనోజ్ఞసుగుణ: మనోహరమైన సుగుణములు కలవాడా.

• పాశుపత సాయకద సతతం: అర్జునుడికి పాశుపతాస్త్రాన్ని ప్రసాదించినవాడా.

---

తాత్పర్యము:

నెలవంకను శిరస్సున ఆభరణముగా ధరించిన ఓ స్వామీ! మేఘాలను చెల్లాచెదురు చేసే గాలి వలె, నీవు నీ శత్రువులను పారద్రోలుతావు. సాటిలేనివాడవు, మోహము లేనివాడవు మరియు భూతగణముల మధ్య నివసించేవాడవు. నీ నామము ఎంతో పవిత్రమైనది. నీవు నీ భక్తులకు పుణ్యఫలం వంటివాడవు. వెండికొండ అయిన కైలాసముపై నివసిస్తూ, నీవు భక్తులకు సకల ఐశ్వర్యములను ప్రసాదిస్తావు. సద్గుణాలకు నెలవైన నీవు, అర్జునుడికి శక్తివంతమైన పాశుపతాస్త్రాన్ని అనుగ్రహించావు.

---

విశేషములు:

• శత్రు వినాశనం: మేఘాలను గాలి విచ్ఛిన్నం చేసినట్లుగా, భక్తుల శత్రువులను మరియు ఆపదలను శివుడు తొలగిస్తాడని ఇక్కడ అలంకారికంగా చెప్పారు.

• భూత గణము: శివుడు ఎప్పుడూ తన గణాలతో కలిసి ఉంటాడనే పురాణ విశేషం ఇక్కడ 'భూతబృంద పరివృత' ద్వారా తెలుస్తుంది.

• పుణ్య ఫలం: భక్తులు చేసిన పుణ్యమే మూర్తీభవించి శివుని రూపంలో వారిని కాపాడుతుందని వర్ణించబడింది.

చరణం 3: ఘోర పురవిపినదావ మృకండుకుమార భీతినివారణ శరదిజ సారసారసదళకోమలోచన సామజాజిన దుకూల విభో

మధ్యమకాలం: పూరితాశ్రితమనోరథ శంకర భారతేశ సురనాయక సేవిత నారదాదిమునిగీతచరిత పద్మనాభసేవక జనానూకూల పర

ప్రతిపదార్థము:

• ఘోర పుర విపిన దావ: భయంకరమైన త్రిపురాలనే అడవిని (విపిన) దహించిన దావాగ్ని వంటివాడా.

• మృకండుకుమార భీతి నివారణ: మృకండు మహర్షి కుమారుడైన మార్కండేయుని యొక్క మృత్యు భయాన్ని పోగొట్టినవాడా.

• శరదిజ సారస దళ కోమల లోచన: శరత్కాలంలో వికసించిన పద్మ రేకుల వలె ఎంతో సుకుమారమైన కన్నులు కలవాడా.

• సామజాజిన దుకూల విభో: ఏనుగు చర్మాన్ని (సామజ-అజిన) వస్త్రంగా ధరించిన ఓ సర్వేశ్వరా!

• పూరిత ఆశ్రిత మనోరథ: నిన్ను ఆశ్రయించిన భక్తుల కోరికలను (మనోరథాలను) పూర్తిగా నెరవేర్చేవాడా.

• శంకర: సుఖాన్ని లేదా శుభాన్ని కలిగించేవాడా.

• భారతేశ సురనాయక సేవిత: బ్రహ్మ (భారతేశ) మరియు ఇంద్రుల (సురనాయక) చేత సేవించబడేవాడా.

• నారదాది ముని గీత చరిత: నారదుడు మొదలైన మహర్షుల చేత కీర్తించబడే చరిత్ర కలవాడా.

• పద్మనాభ సేవక జన అనుకూల పర: పద్మనాభ స్వామి భక్తుల పట్ల ఎంతో దయతో, అనుకూలంగా ఉండే పరమాత్ముడా.

---

తాత్పర్యము:

భయంకరమైన త్రిపురాసురులను సంహరించినవాడా, మార్కండేయుని మృత్యువు నుండి రక్షించి అభయమిచ్చినవాడా! శరత్కాలపు పద్మ రేకుల వంటి అందమైన కన్నులు కల ఓ స్వామీ, నీవు గజచర్మమును వస్త్రముగా ధరించావు. భక్తుల కోరికలను తీర్చే ఓ శంకరా! బ్రహ్మ మరియు ఇంద్రుల వంటి దేవతలచే నీవు పూజింపబడుతున్నావు. నారదాది మునులు నీ దివ్య చరితాన్ని గానం చేస్తుంటారు. పద్మనాభ స్వామిని సేవించే భక్తుల పట్ల నీవు ఎంతో వాత్సల్యాన్ని చూపుతావు.

---

విశేషములు:

• మార్కండేయ రక్షణ: యముడి నుండి మార్కండేయుని రక్షించిన 'మృత్యుంజయ' రూపాన్ని ఇక్కడ స్మరించారు.

• రూప వర్ణన: ఒకవైపు భయంకరమైన గజచర్మాన్ని ధరించినా, మరోవైపు ఆయన కన్నులు శరత్కాల పద్మాల్లా కోమలంగా ఉన్నాయని వర్ణించడం కవి ప్రతిభకు నిదర్శనం.

• హరిహర అద్వైతం: స్వాతి తిరునాళ్ గారు శివుని స్తుతిస్తూనే, ఆయన పద్మనాభ భక్తులకు (విష్ణు భక్తులకు) అనుకూలుడని చెప్పడం ద్వారా హరిహర అభేదాన్ని చాటారు.

కర్ణాటక సంగీతంలో మధ్యమకాలం అనే పదానికి రెండు రకాల అర్థాలు ఉన్నాయి. 

1. వేగం లేదా గతి (Tempo)

సంగీతంలో లయను మూడు రకాలుగా విభజిస్తారు: ప్రథమ కాలం (విలంబ కాలం - నెమ్మదిగా), మధ్యమ కాలం (మధ్యస్థ వేగం), మరియు దృత కాలం (వేగంగా). సాధారణ వేగం కంటే రెట్టింపు వేగంతో పాడటాన్ని మధ్యమకాలం అంటారు.

2. కీర్తనలో ఒక భాగం (Specific Section)

ఈ  స్వాతి తిరునాళ్ కీర్తనల్లో (ఉదాహరణకు: 'అద్రిసుతావర' కీర్తనలో), ప్రతి చరణం చివరన 'మధ్యమకాలం' అనే విభాగాన్ని చూడవచ్చు. దీని ప్రత్యేకతలు ఇవి:

• వేగవంతమైన ముగింపు: చరణం యొక్క సాధారణ సాహిత్య భాగం పూర్తయిన తర్వాత, ఈ భాగాన్ని రెట్టింపు వేగంతో (double speed) పాడతారు.

• సాహిత్య పుష్టి: ఇందులో పదాలు ఎక్కువగా ఉండి, నాట్యానికి లేదా సంగీత కచేరీకి ఒక కొత్త ఉత్సాహాన్ని, వేగాన్ని ఇస్తాయి.

• ముద్ర: చాలావరకు కీర్తనల్లో వాగ్గేయకారుడి ముద్ర (కవి పేరు) ఈ మధ్యమకాల సాహిత్యములోనే వస్తుంది.

విశేషం:

ముఖ్యంగా ముత్తుస్వామి దీక్షితులు మరియు స్వాతి తిరునాళ్ వంటి వారు తమ కీర్తనలలో ఈ 'మధ్యమకాల సాహిత్యము'ను ఎక్కువగా ఉపయోగించేవారు. ఇది వినేవారికి ఒక విలక్షణమైన అనుభూతిని కలిగిస్తుంది.

•