22. కలకంఠీ కథంకారమ్

 

22. కలకంఠీ కథంకారమ్

 స్వాతి తిరునాళ్ మహారాజు కృతమైన  "కలకంఠీ కథంకారమ్" కీర్తన కు ప్రతిపదార్థ తాత్పర్యాలు 25 02 2026

---

కీర్తన వివరాలు

• రాగం: నీలాంబరి

• తాళం: చాపు తాళం

• వాగ్గేయకారుడు: స్వాతి తిరునాళ్ మహారాజు

---

01. పల్లవి

సాహిత్యం: కలకంఠీ! కథంకారమ్ విస్మరామి కపట నాటక సూత్రధారమ్

• ప్రతిపదార్థము:

  • కలకంఠీ!: ఓ మధురమైన కంఠము కలిగిన ఓ చెలియా!

  • కపట నాటక సూత్రధారమ్: ఈ మాయా ప్రపంచమనే నాటకానికి సూత్రధారి అయిన ఆ శ్రీకృష్ణుడిని,

  • కథంకారమ్: ఏ రకంగా/ఎలా?

  • విస్మరామి: మరచిపోగలను?

• తాత్పర్యము:

  ఓ మధుర భాషణివైన నా ప్రియ సఖీ! ఈ సృష్టి అనే మాయా నాటకాన్ని తన వేళ్లపై ఆడించే ఆ సూత్రధారిని (శ్రీకృష్ణుడిని) నేను ఎలా మరచిపోగలను? అది నా వల్ల సాధ్యం కాదు.

---

02. అనుపల్లవి

సాహిత్యం: అలిక శోభిత చారు హరిచందన తిలకమ్

• ప్రతిపదార్థము:

  • అలిక: నుదుటిపై,

  • శోభిత: ప్రకాశిస్తున్న,

  • చారు: అందమైన,

  • హరిచందన తిలకమ్: గంధపు తిలకము ధరించిన వాడిని.

• తాత్పర్యము:

  అందమైన ముంగురులతో పాటు, నుదుటిపై ప్రకాశించే శ్రీగంధపు తిలకము ధరించి, అత్యంత సుందరంగా కనిపించే ఆ స్వామిని నేను ఎలా విస్మరించగలను?

---

విశేషములు

1. భక్తి భావం: ఇది ఒక 'విరహోత్కంఠిత'  (భక్తుడు) తన ఆరాధ్య దైవమైన కృష్ణుడి ఎడబాటును తట్టుకోలేక, తన సఖితో చెప్పుకునే భావంతో కూడిన కీర్తన.

2. రాగ ప్రత్యేకత: 'నీలాంబరి' రాగం ఎంతో ప్రశాంతమైనది, జోలపాటలకు మరియు కరుణ రసానికి ప్రసిద్ధి. భగవంతుని రూపం కళ్లముందు కదలాడేలా ఈ రాగం సహాయపడుతుంది.

3. తాత్వికత: భగవంతుని "కపట నాటక సూత్రధారి" అని సంబోధించడం ద్వారా, ఈ జగత్తు అంతా ఆయన నడిపించే ఒక నాటకమని కవి చక్కగా వర్ణించారు.

01. మొదటి చరణం (చరణం - 1)

సాహిత్యం: సరస శ్రీపాదమూలం పీయూషవాణి! సరస గుణాలవాలం

చారు ముకుర కపోలం సత్క్వణిత వేణునాదం

గౌర రుచిర చేలం గళధృత వనమాలం

ప్రతిపదార్థము:

• పీయూషవాణి!: అమృతం వంటి మధురమైన మాటలు కలదానా! (ఓ చెలీ!)

• సరస శ్రీపాదమూలం: తామర పువ్వుల వంటి అందమైన పాదములు కలిగినవాడు

• సరస గుణాలవాలం: ఉత్తమమైన సద్గుణాలకు నిలయమైనవాడు

• చారు ముకుర కపోలం: అద్దంలా మెరిసే అందమైన బుగ్గలు (చెక్కిళ్లు) కలవాడు

• సత్క్వణిత వేణునాదం: తన పిల్లనగ్రోవి నుండి మధురమైన సంగీతాన్ని వినిపించేవాడు

• గౌర రుచిర చేలం: ప్రకాశవంతమైన పసుపు రంగు వస్త్రము (పీతాంబరం) ధరించినవాడు

• గళధృత వనమాలం: మెడలో అడవి పూల దండను (వైజయంతి మాల) ధరించినవాడు

---

తాత్పర్యము:

ఓ అమృత భాషణివైన నా సఖీ! తామరల వంటి పాదములతో అలరారుతూ, సకల సద్గుణాలకు నెలవైన ఆ స్వామిని నేనెలా మరువగలను? ఆయన బుగ్గలు అద్దంలా తళతళలాడుతుంటాయి. ఆయన ఊదే పిల్లనగ్రోవి నుండి శ్రావ్యమైన రాగాలు వెలువడుతుంటాయి. మెరిసిపోయే పసుపు పచ్చని పట్టు వస్త్రము కట్టుకుని, మెడలో సుగంధభరితమైన వనమాలను ధరించిన ఆ అందాల కృష్ణుడిని నేను విస్మరించలేను.

---

విశేషములు:

• వర్ణన: ఈ చరణంలో స్వాతి తిరునాళ్ మహారాజు శ్రీకృష్ణుడి బాహ్య సౌందర్యాన్ని (పాదాలు, బుగ్గలు, వస్త్రధారణ) మరియు ఆయన వేణుగాన మాధుర్యాన్ని అద్భుతంగా వర్ణించారు.

• భావం: భగవంతుని రూపం మరియు గుణం రెండూ కూడా భక్తుడిని సమ్మోహనం చేస్తాయని ఇక్కడ అర్థమవుతుంది.

02. రెండవ చరణం (చరణం - 2)

సాహిత్యం: దంతజితకుందజాలం విద్యుల్లతాంగి! దాంతజనతానుకూలం

శాంతనవ సమయపాలం శమితాఖిలరిపుజాలం

కాంతేంద్రనీలనీలం కాళిందీకేలిలోలం

ప్రతిపదార్థము:

• విద్యుల్లతాంగి!: మెరుపు తీగ వంటి శరీరకాంతి కలిగిన ఓ చెలీ!

• దంతజితకుందజాలం: మొల్ల మొగ్గల వరుస (మల్లె మొగ్గల) వంటి తెల్లని కాంతిని జయించే పళ్ళు కలిగినవాడు

• దాంతజనతానుకూలం: ఇంద్రియాలను జయించిన మునులకు లేదా భక్తులకు అనుకూలమైన వాడు/వారిని రక్షించేవాడు

• శాంతనవ సమయపాలం: భీష్ముడు (శాంతనవుడు) చేసిన ప్రతిజ్ఞను నెరవేర్చినవాడు (శంతనుడి కుమారుడైన భీష్ముడికి సహాయం చేసినవాడు)

• శమితాఖిలరిపుజాలం: శత్రు సమూహాలనన్నింటినీ నాశనం చేసేవాడు/జయించేవాడు

• కాంతేంద్రనీలనీలం: ప్రకాశవంతమైన నీలమణి (ఇంద్రనీలం) వంటి నల్లని దేహకాంతి కలిగినవాడు

• కాళిందీకేలిలోలం: యమునా నది (కాళిందీ) తీరంలో క్రీడలు (రాసలీలలు) చేయడంలో ఆసక్తి కలిగినవాడు

---

తాత్పర్యము:

మెరుపు తీగ వంటి శరీర ఛాయ కలిగిన ఓ ప్రియ సఖీ! మొల్ల మొగ్గల లాంటి తెల్లని పళ్ళు కలిగిన ఆ శ్రీకృష్ణుడిని నేను ఎలా మరువగలను? ఆయన ఇంద్రియాలను నిగ్రహించుకున్న భక్తులను కాపాడేవాడు. కురుక్షేత్ర యుద్ధంలో భీష్ముని భక్తికి మెచ్చి, తన ప్రతిజ్ఞను సైతం పక్కన పెట్టి భీష్ముని కోరికను (శపథాన్ని) నెరవేర్చిన కరుణామయుడు ఆయన. శత్రువులందరినీ అంతమొందించే పరాక్రమవంతుడు. నీలమణి వలె మెరిసిపోయే దేహచ్ఛాయతో, యమునా నదీ తీరంలో గోపికలతో కలిసి క్రీడించిన ఆ పరమాత్మను నేను అస్సలు మరువలేను.

---

విశేషములు:

• చారిత్రక ప్రస్తావన: ఇక్కడ "శాంతనవ సమయపాలం" అన్న పదం చాలా ముఖ్యమైనది. ఇది భీష్ముడికి మరియు కృష్ణుడికి మధ్య గల భక్త-భగవంతుని బంధాన్ని సూచిస్తుంది.

• ఉపమానం: కృష్ణుని నల్లని దేహాన్ని ఇంద్రనీలమణితో, ఆయన చిరునవ్వును మొల్ల మొగ్గలతో పోల్చడం కవి యొక్క అత్యున్నత వర్ణనా చాతుర్యానికి నిదర్శనం.

03. మూడవ చరణం (చరణం - 3)

సాహిత్యం: బృందావన కృతలీలం పూర్ణేందుముఖి! విశ్వజనావనశీలం

సందలిత శిశుపాలం సతతావృత గోపాలం

నందితతర కుచేలం నంద కమనీయబాలం

ప్రతిపదార్థము:

• పూర్ణేందుముఖి!: నిండు చంద్రుని వంటి ముఖము కలిగిన ఓ చెలీ!

• బృందావన కృతలీలం: బృందావనంలో అనేక లీలలు చేసినవాడు.

• విశ్వజనావనశీలం: లోకంలోని ప్రజలందరినీ రక్షించే స్వభావం కలవాడు.

• సందలిత శిశుపాలం: శిశుపాలుడిని సంహరించినవాడు (అణచివేసినవాడు).

• సతతావృత గోపాలం: ఎల్లప్పుడూ గోపాలురతో (గొల్లవారితో) చుట్టూ ఆవరించబడి ఉండేవాడు.

• నందితతర  కుచేలం: దారిద్ర్యంతో బాధపడుతున్న కుచేలుడికి ఆనందాన్ని (సంపదను) ప్రసాదించినవాడు.

• నంద కమనీయబాలం: నందుని యొక్క అత్యంత సుందరమైన కుమారుడు.

---

తాత్పర్యము:

నిండు చంద్రుని వంటి ముఖము కలిగిన ఓ నా ప్రియ సఖీ! బృందావనంలో ఎన్నో మధురమైన లీలలు ప్రదర్శించిన ఆ కృష్ణుడిని నేను ఎలా మరచిపోగలను? లోకంలోని సమస్త జనులను రక్షించడమే తన వ్రతంగా కలిగినవాడు, గర్విష్ఠి అయిన శిశుపాలుడిని శిక్షించినవాడు ఆయన. ఎప్పుడూ తన చెలికాండ్రైన గోపాలుర మధ్య ఉంటూ, పరమ పేదవాడైన తన స్నేహితుడు కుచేలుడికి అంతులేని ఐశ్వర్యాన్ని ఇచ్చి ఆదుకున్న మహోన్నతుడు. నందనందుడైన ఆ ముద్దుల కృష్ణుడిని విస్మరించడం నా వల్ల కాదు.

---

విశేషములు:

• భక్త రక్షణ: ఈ చరణంలో కుచేలుడి ప్రస్తావన ద్వారా దేవుడు కేవలం భక్తిని మాత్రమే చూస్తాడని, పేద-ధనిక భేదం ఆయనకు లేదని స్పష్టమవుతుంది.

• లీలలు: బృందావన లీలలు మరియు దుష్టశిక్షణ (శిశుపాల వధ) వంటి అంశాలు కృష్ణుడి భిన్న పార్శ్వాలను చూపిస్తాయి.

---

మొత్తం కీర్తన సారాంశం:

ఈ కీర్తనలో ప్రతి చరణం చివరన పల్లవిలోని "కథంకారమ్ విస్మరామి" (ఎలా మరచిపోగలను?) అనే భావం అంతర్లీనంగా సాగుతుంది. తన మనసు నిండా నిండిపోయిన ఆ పరమాత్మ రూపం, గుణం మరియు లీలల నుండి తాను విడివడలేనని భక్తుడు/నాయిక ఆవేదనతో కూడిన ఆనందాన్ని వ్యక్తం చేస్తారు.