15. ఇటు సాహసములు

 

15. ఇటు సాహసములు

 స్వాతి తిరునాళ్ మహారాజు రచించిన ఇటు సాహసములు యాల కీర్తన (పదం) యొక్క వివరణ 17  -02 -2026

కీర్తన వివరాలు

• రాగము: సైంధవి

• తాళము: ఆది తాళము

• భాష: తెలుగు

---

పల్లవి

"ఇటు సాహసములు యాల నాపై సక్కనిసామి"

• ప్రతిపదార్థము:

  • ఇటు: ఈ విధమైన

  • సాహసములు: తొందరపాటు పనులు / సాహసకృత్యాలు

  • యాల (ఏల): ఎందుకు?

  • నాపై: నా మీద

  • సక్కనిసామి (చక్కని స్వామి): అందగాడవైన ఓ నాథా!

• తాత్పర్యము: ఓ సౌందర్యవంతుడవైన నా స్వామీ! నా పట్ల ఇంత తొందరపాటు  ఎందుకు ప్రదర్శిస్తున్నావు?

• విశేషము: ఇక్కడ నాయిక తన నాయకుడి (పద్మనాభస్వామి) యొక్క అపరిమితమైన ఉత్సాహాన్ని లేదా తొందరపాటును మెల్లగా ప్రశ్నిస్తోంది.

---

అనుపల్లవి

"ఇట్లు వగలు తాళ నాతరమా"

• ప్రతిపదార్థము:

  • ఇట్లు: ఇటువంటి

  • వగలు: విలాసాలు / చేష్టలు / శృంగార భంగిమలు

  • తాళ: భరించుటకు / ఓర్చుకొనుటకు

  • నాతరమా: నా వల్ల అవుతుందా? (నా వశమా?)

• తాత్పర్యము: నీవు చేసే ఇటువంటి శృంగార చేష్టలను భరించడం నా తరమా? (నేను భరించలేను అని భావం).

• విశేషము: నాయిక తన అసమర్థతను తెలుపుతూ, నాయకుడిని కాస్త నిదానించమని కోరుతోంది.

---

చరణము 1

"ఇక చిన్నదాన నేను మగవారిని ముఖము

ఎరుగకనేయున్నాను వగకాసరి నీకిది మేర

గాదే వలపు న్యాయమెరుగు నాసామి"

• ప్రతిపదార్థము:

  • ఇక చిన్నదాన నేను: నేను ఇంకా చిన్నపిల్లను (వయసులో చిన్నదాన్ని).

  • మగవారిని ముఖము ఎరుగకనేయున్నాను: పురుషుల సాంగత్యం గానీ, వారి మనస్తత్వం గానీ తెలియని ముగ్ధను.

  • వగకాసరి (వగకాడవు): విలాసవంతుడా!

  • నీకిది మేర గాదే: ఇది నీకు తగదు / ఇది పద్ధతి కాదు.

  • వలపు న్యాయమెరుగు: ప్రేమలో న్యాయాన్యాయాల విచక్షణ ఉండదు (కానీ నా స్థితిని గమనించు).

• తాత్పర్యము: నేను ఇంకా యుక్తవయస్సులోకి రాని చిన్నదాన్ని. పురుషుల ముఖమెరుగని ముగ్ధను. ఓ విలాసవంతుడా! నన్ను చూడకుండానే, నా ఇష్టాఇష్టాలు తెలుసుకోకుండానే ఇలా ప్రవర్తించడం నీకు తగదు. ప్రేమలో పడి కాలయాపన చేయకు, అలాగే ప్రేమ క్రీడలో న్యాయాన్యాయాల ప్రసక్తి లేకపోయినా, నా పరిస్థితిని అర్థం చేసుకో.

• విశేషము: ఈ చరణంలో నాయిక తన 'ముగ్ధ' (Adolescent) స్థితిని వివరిస్తూ, నాయకుడికి తన సుకుమారత్వాన్ని గుర్తుచేస్తోంది.

  ---

  చరణము 2

  "మనసు రంజితమయ్యే నీకు తగినమగువతో

  ఈ వగలుంచవలను వినవయ్యా నా పలుకులు

  ఈ వేళను వింతలు చాలు చాలు నాస్వామి"

  • ప్రతిపదార్థము:

    • మనసు రంజితమయ్యే: నీ మనసుకి ఆనందం కలిగించేలా.

    • నీకు తగిన మగువతో: నీకు సరిజోడైన స్త్రీతో.

    • ఈ వగలుంచవలను: ఈ విలాసాలను లేదా శృంగార చేష్టలను వారి వద్ద ఉంచుకో (చూపించు).

    • వినవయ్యా నా పలుకులు: నా మాటలు కొంచెం విను.

    • ఈ వేళను వింతలు: ప్రస్తుతానికి ఈ విడ్డూరపు పనులు.

    • చాలు చాలు: ఇక ఆపు, చాలు.

  • తాత్పర్యము:

    ఓ స్వామీ! మన ఇద్దరి మనసులు కలిసినప్పటికీ, నేను ఇంకా చిన్నదాన్ని కాబట్టి నా విన్నపాన్ని ఆలకించు. నీ మనసును రంజింపజేయగల తగిన వయసున్న స్త్రీ వద్ద నీ విన్యాసాలను చూపించు. ప్రస్తుతానికి ఈ వింత చేష్టలు, అల్లరి పనులు చాలు, వాటిని ఇక ఆపుము.

  • విశేషము:

    నాయిక తన అసమర్థతను వ్యక్తపరుస్తూనే, నాయకుడి చిలిపి పనులను సున్నితంగా వద్దు అని వారిస్తోంది.

  ---

  చరణము 3

  "సరసజనేత్రుడ నీకరుణవల్ల చాల

  యౌవనము వచ్చేనాడు మరుకేళిలో నే నిను

  లాలింతును సరసపంకజనాభ నాసామి"

  • ప్రతిపదార్థము:

    • సరసజనేత్రుడ: తామర రేకుల వంటి కన్నులు కలవాడా (సరసిజనేత్రుడా).

    • నీ కరుణ వల్ల: నీ దయ వల్ల.

    • చాల యౌవనము వచ్చేనాడు: నాకు సంపూర్ణమైన యవ్వనం వచ్చినప్పుడు.

    • మరుకేళిలో: శృంగార క్రీడలలో.

    • నిను లాలింతును: నిన్ను సంతోషపెడతాను/లాలిస్తాను.

    • సరస పంకజనాభ: సరసమైన పద్మనాభ స్వామి (పద్మము నాభియందు కలవాడు).

  • తాత్పర్యము:

    ఓ అందమైన కన్నులు కలవాడా! ఓ పంకజనాభ! నీ కృప వల్ల నేను ఎదుగుతున్నాను. నాకు తగిన యవ్వనం వచ్చిననాడు, తప్పకుండా శృంగార క్రీడలలో నిన్ను అలరించి, లాలిస్తాను. అంతవరకు ఓపిక పట్టమని నాయిక ప్రార్థిస్తోంది.

  • విశేషము:

    ఇక్కడ స్వాతి తిరునాళ్ మహారాజు తన ఇష్టదైవమైన పద్మనాభస్వామిని (ముద్ర) సంబోధిస్తూ నాయిక యొక్క భావాలను అత్యంత మధురంగా చిత్రించారు.

  ---