27.కల్యాణీ ఖలు యత్కథా

 27.కల్యాణీ ఖలు యత్కథా                                                     ఈ 'చతుర్రాగమాలిక' శ్లోకం స్వాతి తిరునాళ్ మహారాజు రచించినది. ఇందులో నాలుగు వేర్వేరు రాగాల పేర్లను (కల్యాణి, మోహన, సారంగ, శంకరాభరణం) శ్లోకంలోని పదాలతో ఎంతో నేర్పుగా మేళవించారు.

1. కల్యాణి (రాగము: కల్యాణి)

శ్లోక పాదం: కల్యాణీ ఖలు యత్కథా త్రిజగతాం పాపౌఘ విధ్వంసినీ

 * ప్రతిపదార్థం:

   * యత్ కథా: ఏ దేవుని (కేశవుని) కథ అయితే

   * త్రిజగతాం: మూడు లోకాల్లోని

   * పాప-ఓఘ: పాపాల సమూహాన్ని

   * విధ్వంసినీ: నశింపజేస్తుందో

   * ఖలు: అటువంటిది నిశ్చయముగా

   * కల్యాణీ: శుభప్రదమైనది.

 * తాత్పర్యం: ఏ శ్రీకృష్ణుని కథలు వింటే మూడు లోకాల్లోని సమస్త పాపాలు నశించిపోతాయో, ఆయన గాథ అత్యంత మంగళకరమైనది (శుభప్రదమైనది).

2. మోహన (రాగము: మోహన)

శ్లోక పాదం: యల్లావణ్య మశేషగోప కమనీనేత్రైక సమ్మోహనం

 * ప్రతిపదార్థం:

   * యత్ లావణ్యమ్: ఏ దేవుని సౌందర్యమైతే

   * అశేష: సమస్తమైన / మిగిలి ఉన్న అందరూ

   * గోప కమనీ: అందమైన గోపికల యొక్క

   * నేత్ర-ఏక: కళ్లకు మాత్రమే (ముఖ్యంగా)

   * సమ్మోహనం: పరవశింపజేస్తుందో (మోహింపజేస్తుందో).

 * తాత్పర్యం: ఆ కృష్ణుని అపారమైన సౌందర్యం, అందమైన గోపికల కళ్లకు నిరంతరం అమితమైన ఆనందాన్ని, పరవశాన్ని కలిగిస్తుంది.

విశేషాలు:

 * ముద్ర (రాగ నామం): ఈ శ్లోకంలో ప్రతి పాదం ప్రారంభంలో ఆ రాగం పేరు వచ్చేలా కవి పద ప్రయోగం చేశారు. దీనిని 'రాగ ముద్ర' అంటారు.

 * భక్తి భావం: భగవంతుని నామ స్మరణ పాపహరమని, ఆయన రూపం భక్తులను సమ్మోహితులను చేస్తుందని ఇక్కడ వర్ణించబడింది.

3. సారంగ (రాగము: సారంగ)

శ్లోక పాదం: సారంగం పదనక్రభీతమగతిం మోఽపాలయత్ సత్వరం

 * ప్రతిపదార్థం:

   * పద-నక్ర-భీతమ్: కాలు పట్టుకున్న మొసలికి భయపడిన వాడును

   * అగతిమ్: వేరే దిక్కు లేనివాడు (అశక్తుడు) అయిన

   * సారంగమ్: గజరాజును (ఏనుగును)

   * సత్వరమ్: వెంటనే / అతి త్వరగా

   * అపాలయత్: రక్షించెను.

 * తాత్పర్యం: మొసలి పట్టుకు చిక్కి, బయటపడలేక, వేరే దిక్కు లేక అలమటిస్తున్న గజరాజు (ఏనుగు) మొర ఆలకించి, ఆ కేశవుడు వెంటనే వచ్చి రక్షించాడు.

4. శంకరాభరణం (రాగము: శంకరాభరణం)

శ్లోక పాదం: బాహుర్యస్య చ శంకరాభరణజిత్ పాయాత్స వః కేశవః॥

 * ప్రతిపదార్థం:

   * యస్య బాహుః: ఏ దేవుని (కేశవుని) భుజమైతే

   * శంకర-ఆభరణ-జిత్: శివుని ఆభరణమైన పాము (వాసుకి) కంటే గొప్పదో (దానిని మించినదో)

   * సః కేశవః: అటువంటి ఆ శ్రీకృష్ణుడు (కేశవుడు)

   * వః పాయాత్: మిమ్మల్ని (మమ్మల్ని) రక్షించుగాక!

 * తాత్పర్యం: పరమశివుని మెడలో ఆభరణంగా ఉండే సర్పాన్ని మించిన బలము, సౌందర్యము కలిగిన బాహువులు గల ఆ కేశవుడు మనందరినీ రక్షించుగాక!

విశేషాలు:

 * శ్లేషాలంకారం: కవి రాగాల పేర్లను (సారంగ, శంకరాభరణం) శ్లోకంలో పదాలుగా వాడుతూనే, ఆ పదాలకు వేర్వేరు అర్థాలను (సారంగం అంటే ఏనుగు, శంకరాభరణం అంటే శివుని ఆభరణం) ఎంతో అద్భుతంగా జోడించారు.

 * గజేంద్ర మోక్షం: మూడవ పాదంలో భాగవతంలోని 'గజేంద్ర మోక్షం' ఘట్టాన్ని గుర్తుచేస్తూ భగవంతుని ఆర్తత్రాణ పరాయణత్వాన్ని (భక్తులను ఆదుకునే గుణం) చాటి చెప్పారు.

 * కేశవ నామం: అంతిమంగా ఈ శ్లోకం కేశవుని (విష్ణువు/కృష్ణుడు) స్తుతిస్తూ ముగుస్తుంది.