12. ఆరాధయామి

 

స్వాతి తిరునాళ్ మహారాజు రచించిన నవవిధ భక్తి కీర్తనలలో "అర్చన" భక్తిని చాటిచెప్పే ఆరాధయామి  విశిష్ట కీర్తన యొక్క ప్రతిపదార్థం మరియు తాత్పర్యం  14  - 02 -2026

---

కీర్తన వివరాలు

• రాగం: బిలహరి

• తాళం: చాపు (మిశ్ర చాపు)

• రచన: స్వాతి తిరునాళ్

• భాష: సంస్కృతం

---

పల్లవి

ఆరాధయామి కరణత్రయేణాహం భవంతం

• ప్రతిపదార్థము:

  • అహం: నేను

  • భవంతం: మిమ్మల్ని (భగవంతుడిని)

  • కరణ త్రయేణ: త్రికరణాల ద్వారా (మనస్సు, వాక్కు, కర్మ/శరీరము)

  • ఆరాధయామి: ఆరాధిస్తున్నాను/పూజిస్తున్నాను.

• తాత్పర్యము: ఓ స్వామీ! నా మనస్సుతో, వాక్కుతో మరియు శరీరంతో (త్రికరణ శుద్ధిగా) నిన్నే నిరంతరం ఆరాధిస్తున్నాను.

---

అనుపల్లవి

ధారాధరాభ బుధాధినివారణ

• ప్రతిపదార్థము:

  • ధారాధర-ఆభ: మేఘం వంటి వర్ణము కలవాడా (నీల మేఘ శ్యాముడా).

  • బుధ-ఆధి-నివారణ: పండితుల లేదా జ్ఞానుల యొక్క మానసిక వ్యధలను (ఆధి) తొలగించేవాడా.

• తాత్పర్యము: నీల మేఘ శ్యాముడవైన ఓ ప్రభూ! జ్ఞానుల కష్టాలను, బాధలను కడతేర్చే నిన్ను సదా ప్రార్థిస్తున్నాను.

---

చరణం - 1

నవమణిమయపీఠే నను సన్నివేశయ -

 

న్నవి లంబం సుశిశిరేణాంభసా సురభిణా

సవినయాదరమహో సంస్నపయామీహ

 

భువనపావనమూర్తే భువి కిమతో భాగ్యం

• ప్రతిపదార్థము:

  • నవమణి మయ పీఠే: తొమ్మిది రకాల రత్నాలతో పొదిగిన పీఠంపై.

  • సన్నివేశయన్: కూర్చుండబెట్టి.

  • సుశిశిరేణాంభసా సురభిణా: చల్లని మరియు సుగంధభరితమైన జలముతో.

  • సవినయ-ఆదరం: వినయంతో మరియు గౌరవంతో.

  • సంస్నపయామి: అభిషేకం (స్నానం) చేయిస్తున్నాను.

  • భువనపావనమూర్తే: లోకాలను పవిత్రం చేసే మూర్తి కలవాడా.

  • భువి కిమతో భాగ్యం: ఈ భూమిపై అంతకంటే మించిన అదృష్టం ఏముంటుంది?

• తాత్పర్యము: లోకపావనుడవైన నిన్ను నవరత్న ఖచిత సింహాసనంపై కూర్చుండబెట్టి, అత్యంత వినయంతో, సుగంధ పరిమళాలు వెదజల్లే చల్లని జలాలతో నీకు అభిషేకం చేస్తున్నాను. నిన్ను ఇలా సేవించుకోవడం కంటే ఈ భూమిపై నాకు దక్కే గొప్ప అదృష్టం మరొకటి లేదు.

---

చరణం - 2

కమలారాతి దీధితి గౌరమహో నాతి - 

విమలవాససా నిరుపమ సంవేష్టయామీశ

అమితగంధేనాలం అంగరాగేణ చ 

సమలంకరోమి భూషణైరపి వరైరహం

ప్రతిపదార్థము:

• కమలారాతి: కమలాలకు శత్రువు (చంద్రుడు - ఎందుకంటే చంద్రోదయం వేళ కమలాలు ముడుచుకుంటాయి).

• దీధితి: కాంతి.

• గౌర: తెల్లని వర్ణము కలిగిన.

• విమల వాససా: స్వచ్ఛమైన/నిర్మలమైన వస్త్రముతో.

• నిరుపమ: సాటిలేని విధంగా.

• సంవేష్టయామి: చుడుతున్నాను / ధరింపజేస్తున్నాను.

• ఈశ: ఓ ఈశ్వరా (ప్రభూ).

• అమిత గంధేన: అపరిమితమైన (సువాసన గల) గంధముతో.

• అంగరాగేణ: శరీరానికి పూసే లేపనముతో.

• సమలంకరోమి: చక్కగా అలంకరిస్తున్నాను.

• భూషణైరపి వరైరహం: శ్రేష్టమైన (వరైః ) ఆభరణాలతో (భూషణైః) కూడా నేను (అహం) అలంకరిస్తున్నాను.

---

తాత్పర్యము:

ఓ పరమాత్మా! చంద్రుని వెన్నెల వలె ధవళ వర్ణంతో (తెల్లగా), మిరుమిట్లు గొలిపే అత్యంత స్వచ్ఛమైన వస్త్రాలను నీకు ధరింపజేస్తున్నాను. సాటిలేని సుగంధం వెదజల్లే చందనమును (గంధం), పరిమళ భరితమైన అంగరాగాలను నీ మేనికి అద్దుతున్నాను. అంతేకాకుండా, ఎంతో విలువైన శ్రేష్టమైన ఆభరణాలతో నిన్ను సర్వాంగ సుందరంగా అలంకరిస్తున్నాను.

---

విశేషములు:

• ఉపమానం: ఇక్కడ భగవంతుని వస్త్రాల స్వచ్ఛతను వర్ణించడానికి చంద్రకాంతిని (కమలారాతి దీధితి) ఉదాహరణగా తీసుకోవడం కవి యొక్క చాతుర్యానికి నిదర్శనం.

• అలంకరణ: అర్చనలో భాగంగా స్వామికి వస్త్ర సమర్పణ (వస్త్రం), గంధ సమర్పణ (గంధం), మరియు ఆభరణాల అలంకరణ అత్యంత ముఖ్యమైనవి. ఈ చరణం ఆ వైభవాన్ని కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపుతుంది.

---

చరణం - 3

తులసీ కుంద మల్లికాద్యురుసూన జాతేన - 

కలధౌతభాజనే కల్పితేన పూజనం 

నలినాక్ష రచయామి నాథ ధూపదీపమం - 

గళనివేద్యాని చ కలయే పంకజనాభ

ప్రతిపదార్థము:

• తులసీ, కుంద, మల్లికా-ఆది: తులసి, మొల్లలు (కుంద), మల్లెలు (మల్లిక) మొదలైనవి.

• ఉరుసూన జాతేన: శ్రేష్టమైన పుష్ప సమూహములతో.

• కలధౌత భాజనే: వెండి లేదా బంగారు పాత్ర నందు (ఇక్కడ బంగారు పాత్రగా భావించవచ్చు).

• కల్పితేన పూజనం: సిద్ధం చేసిన పూజా ద్రవ్యాలతో.

• నలినాక్ష: తామర రేకుల వంటి కన్నులు కలవాడా (కమల నయనా).

• రచయామి: నిర్వర్తిస్తున్నాను / చేస్తున్నాను.

• నాథ: ఓ నాథా (ప్రభూ).

• ధూప దీప మంగళ నివేద్యాని: ధూపము, దీపము మరియు శుభప్రదమైన నైవేద్యములను.

• కలయే: సమర్పిస్తున్నాను.

• పంకజనాభ: పద్మము నాభి నందు కలవాడా (పద్మనాభ స్వామి).

---

తాత్పర్యము:

ఓ పద్మనాభ స్వామీ! కమలముల వంటి కన్నులు కలిగిన ఓ నాథా! బంగారు పాత్రలో సేకరించిన పవిత్రమైన తులసి దళాలతో, మొల్లలు, మల్లెలు వంటి సుగంధ పుష్పాలతో నీకు అర్చన చేస్తున్నాను. భక్తిశ్రద్ధలతో నీకు ధూపమును, దీపమును చూపిస్తూ, అత్యంత శుభప్రదమైన నైవేద్యాలను నీకు సమర్పిస్తున్నాను.

---

విశేషములు:

• పుష్ప పూజ: షోడశోపచార పూజలో పుష్ప సమర్పణకు చాలా ప్రాముఖ్యత ఉంది. ముఖ్యంగా విష్ణుమూర్తికి అత్యంత ప్రీతిపాత్రమైన తులసిని ఇక్కడ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించారు.

• ముద్ర: ఈ కీర్తన ముగింపులో స్వాతి తిరునాళ్ వారు తన ఇష్టదైవమైన తిరువనంతపురం "పద్మనాభ" స్వామి పేరును (పంకజనాభ) ముద్రగా ఉపయోగించారు.

• నైవేద్యం: అర్చన భక్తిలో భగవంతుడికి ఫలపుష్పాలతో పాటు ధూపదీప నైవేద్యాలు సమర్పించడం ద్వారా భక్తుడు తన సర్వస్వాన్ని దేవునికి అంకితం చేస్తాడని ఈ చరణం చెబుతోంది.

---