10. ఆనందవల్లి కురుముద మవిరతం
మహారాజ స్వాతి తిరునాళ్ గారు రచించిన ప్రసిద్ధ కీర్తన "ఆనందవల్లి". ఇది నీలాంబరి రాగంలో, ఆది తాళంలో కూర్చబడింది. ఈ కీర్తన అమ్మవారైన పార్వతీ దేవిని (ఆనందవల్లి) ఉద్దేశించి చేసిన స్తుతి.
పల్లవి
ప|| ఆనందవల్లి కురుముద మవిరతం
ఆనందవల్లి
ప్రతిపదార్థము:
ఆనందవల్లి: ఆనందాన్ని ప్రసాదించే తీగ వంటి తల్లి.
కురు: కలిగించు/ప్రసాదించు.
ముదమ్: సంతోషాన్ని.
అవిరతమ్: నిరంతరము.
తాత్పర్యము: ఓ ఆనందవల్లీ! మాకు ఎల్లప్పుడూ నిరంతరమైన ఆనందాన్ని ప్రసాదించు తల్లీ.
విశేషము: ఇక్కడ అమ్మవారిని 'వల్లి' (తీగ) తో పోల్చడం ఆమె సుకుమారత్వాన్ని, భక్తులకు ఆశ్రయమిచ్చే గుణాన్ని సూచిస్తుంది.
అనుపల్లవి
అ|| దీనజన సంతాప తిమిరామృత కిరణాయిత సుహాసే
ధృత శుకపోత విలాసిని జయవర (మానంద)
ప్రతిపదార్థము:
దీనజన సంతాప: కష్టాలలో ఉన్నవారి దుఃఖమనే.
తిమిర: చీకటికి.
అమృతకిరణాయిత: వెన్నెల (చంద్రుడు) లాంటి.
సుహాసే: చక్కని చిరునవ్వు కలదానా.
ధృత శుకపోత: చిలుక పిల్లని చేత ధరించిన.
విలాసిని: విలాసవతి.
జయవర: జయమును, వరాలను ఇచ్చేదానా.
తాత్పర్యము: కష్టాల్లో ఉన్నవారి దుఃఖమనే చీకటిని పోగొట్టే వెన్నెల వంటి చిరునవ్వు కలదానా! చేతిలో చిలుకను ధరించి విలాసంగా కనిపించే ఓ దేవీ! నీకు జయము కలుగుగాక.
విశేషము: అమ్మవారి చిరునవ్వు భక్తుల కష్టాలను పోగొట్టే చల్లని వెన్నెలతో పోల్చబడింది. 'నీలాంబరి' రాగంలోని సౌమ్యత ఈ భావానికి చక్కగా సరిపోతుంది.
చరణం
చ|| జంభవిమతముఖ సేవిత పదయుగళే
గిరిరాజసుతే ఘన-
సారలసిత విధుఖండసదృశ నిటలే
శంభువదన సరసీరుహ మధుపే
సారసాక్షి హృదివిహార దివానిశ (మానంద)
ప్రతిపదార్థము:
జంభవిమత ముఖ: ఇంద్రుడు మొదలైన దేవతలచే.
సేవిత పదయుగళే: సేవింపబడే పాదద్వయము కలదానా.
గిరిరాజసుతే: పర్వతరాజైన హిమవంతుని పుత్రికా.
ఘనసార లసిత: పచ్చకర్పూరంతో ప్రకాశించే.
విధుఖండ సదృశ నిటలే: చంద్రవంక వంటి నుదురు కలదానా.
శంభు వదన సరసీరుహ మధుపే: శివుని ముఖమనే పద్మముపై విహరించే తుమ్మెద వంటిదానా (శివునిపై అంతటి అనురాగం కలదని భావం).
సారసాక్షి: పద్మముల వంటి కన్నులు కలదానా.
హృది విహార: నా హృదయంలో విహరించు.
దివానిశ: రాత్రింబగళ్లు.
తాత్పర్యము: ఇంద్రాది దేవతలచే పూజింపబడే పాదములు కలదానా, హిమవంతుని పుత్రికా! పచ్చకర్పూరపు తిలకంతో మెరిసే, నెలవంక వంటి నుదురు కలదానా! శివుని ముఖారవిందాన్ని ఎల్లప్పుడూ వీక్షించే ఓ పద్మాక్షీ! నా హృదయంలో రాత్రింబగళ్లు నివసించి నాకు ఆనందాన్ని ఇవ్వు.
విశేషము: ఈ చరణంలో అమ్మవారి బాహ్య సౌందర్యం (నుదురు, కళ్లు) మరియు శివునిపై ఆమెకున్న అచంచలమైన ప్రేమ వర్ణించబడ్డాయి. స్వాతి తిరునాళ్ ముద్ర 'పద్మనాభ' ఇక్కడ 'సారసాక్షి' (పద్మము వంటి కన్నులు) లేదా విష్ణు అంశగా అంతర్లీనంగా స్ఫురిస్తుంది.
రెండవ చరణం
చ|| కేశపాశజిత సజల జలదనికరే
పదపంకజ సేవక-
ఖేదజాల శమనైక పరమచతురే
నాశితాఘచరితే భువనత్రయ-
నాయికే వితర మే శుభమనుపమమ్ (మానంద)
ప్రతిపదార్థము
కేశపాశజిత: తన కేశసౌందర్యముచే జయించబడిన.
సజల జలదనికరే: నీటితో నిండిన నల్లని మేఘసమూహము కలదానా.
పదపంకజ సేవక: తన పద్మముల వంటి పాదాలను సేవించే భక్తుల యొక్క.
ఖేదజాల శమనైక: దుఃఖాల సమూహాన్ని పోగొట్టడంలో.
పరమచతురే: మిక్కిలి నేర్పరి అయినదానా.
నాశితాఘ చరితే: పాపాలను నశింపజేసే చరిత్ర కలదానా.
భువనత్రయ నాయికే: మూడు లోకాలకు యజమానురాలివైన ఓ దేవీ!
వితర మే: నాకు ప్రసాదించు.
శుభమనుపమమ్: సాటిలేని శుభములను.
తాత్పర్యము
నీటితో నిండిన దట్టమైన నల్లని మేఘాలను సైతం తన కేశసౌందర్యంతో ఓడించే అపారమైన కురులు కలదానా! నీ పాదపద్మాలను ఆశ్రయించిన భక్తుల కష్టాలను, దుఃఖాలను రూపుమాపడంలో నీవు ఎంతో నేర్పరివి. పాపాలను హరించే పవిత్ర చరిత్ర కలిగిన ఓ తల్లీ! ముల్లోకాలకు నాయికవైన నీవు, నాకు సాటిలేని శుభాలను నిరంతరం ప్రసాదించుము.
విశేషములు
అలంకారం: అమ్మవారి కురులను 'సజల జలదనికరే' (నీరున్న మేఘాలు) తో పోల్చడం ద్వారా ఆమె సౌందర్యాన్ని కవి అద్భుతంగా వర్ణించారు.
భావం: భక్తుల 'ఖేదజాల' (దుఃఖ సమూహం) ను హరించడంలో ఆమెను 'చతుర' (నేర్పరి) గా పేర్కొనడం ద్వారా భక్తవత్సలతను చాటారు.
ముద్ర: ఈ చరణం చివరలో 'శుభమనుపమమ్' అంటూ మంగళకరమైన ముగింపుని ఇస్తూ పల్లవిలోని 'ఆనంద' అనే పదానికి అనుసంధానం చేశారు.
మూడో చరణం
చ|| శారదేందురుచి మంజులతమ వదనే మునిహృదయ నివాసిని
చారుకుంద ముకుళోపమ వరరదనే పారిజాతతరు పల్లవచరణే
పద్మనాభ సహజే హర మే శుచ (మానంద) 3
ప్రతిపదార్థము
శారదేందురుచి మంజులతమ వదనే: శరత్కాల చంద్రుని కాంతి వంటి మిక్కిలి అందమైన ముఖము కలదానా.
మునిహృదయ నివాసిని: మునుల (ఋషుల) హృదయాలలో నివసించేదానా.
చారుకుంద ముకుళోపమ వరరదనే: అందమైన మల్లె మొగ్గలతో పోల్చదగిన చక్కని పళ్లు (దంతములు) కలదానా.
పారిజాతతరు పల్లవచరణే: పారిజాత వృక్షపు చిగురుటాకుల వంటి మెత్తని పాదములు కలదానా.
పద్మనాభ సహజే: పద్మనాభుని (విష్ణుమూర్తి) సోదరీ.
హర మే శుచ: నా దుఃఖములను/శోకమును హరించుము.
తాత్పర్యము
ఓ తల్లీ! నీ ముఖం శరత్కాల చంద్రబింబంలా ప్రకాశిస్తోంది. నీవు నిరంతరం మునుల హృదయాలలో కొలువై ఉంటావు. నీ పళ్లు మల్లె మొగ్గల్లా, నీ పాదాలు పారిజాత చిగురుటాకుల్లా సుకుమారంగా ఉంటాయి. ఓ పద్మనాభ సోదరీ! నా శోకాన్ని దూరం చేసి నాకు ఆనందాన్ని ప్రసాదించు.
విశేషములు
వాగ్గేయకారుని ముద్ర: ఈ చరణంలో స్వాతి తిరునాళ్ తన ఇష్టదైవమైన 'పద్మనాభ' నామాన్ని ముద్రగా ఉపయోగించారు.
భావం: ఈ కీర్తనలో అమ్మవారిని విష్ణుమూర్తి సోదరిగా (నారాయణి) సంబోధించడం విశేషం.
సాహిత్య సౌందర్యం: కవి అమ్మవారి అంగాంగ వర్ణనను ప్రకృతిలోని అందాలతో (చంద్రుడు, మల్లెమొగ్గలు, చిగురుటాకులు) పోలుస్తూ భక్తిభావంతో రచించారు.
No comments:
Post a Comment