30. కామజనక రిపుగణ మదహర

కామజనక రిపుగణ మదహర

కీర్తన వివరాలు

• రాగం: గౌళ రాగం

• తాళం: ఆది తాళం

• వాగ్గేయకారుడు: శ్రీ స్వాతి తిరునాళ్ మహారాజు

• భాష: సంస్కృతం 

పల్లవి

పల్లవి: కామజనక రిపుగణ మదహర

కామితదానలోల పరిపాహి చారుముఖ

ప్రతిపదార్థం

• కామ జనక = మన్మథునికి తండ్రి అయినవాడా (శ్రీమహావిష్ణువు)

• రిపు గణ = శత్రు సమూహం యొక్క

• మద హర = గర్వాన్ని అణచేవాడా

• కామిత = కోరుకున్న కోరికలను

• దాన = నెరవేర్చడంలో/ఇవ్వడంలో

• లోల = ఆసక్తి గలవాడా

• చారు ముఖ = అందమైన ముఖము కలవాడా

• పరిపాహి = నన్ను రక్షించుము

తాత్పర్యం

అందమైన ముఖారవిందం కలిగి, మన్మథునికి తండ్రి అయిన ఓ దేవదేవా! శత్రువుల అహంకారాన్ని నాశనం చేసేవాడా, నిన్ను ఆశ్రయించిన భక్తుల కోరికలను తీర్చడంలో ఎల్లప్పుడూ ఆనందించేవాడా, నన్ను కాపాడుము.

అనుపల్లవి

అనుపల్లవి: భూమీరమాధినాథ భోగిభోగశయనాతి

మేచక విభో మునీంద్రతతి సేవ్యపదయుగ

ప్రతిపదార్థం

• భూమీ రమా అధినాథ = భూదేవి, లక్ష్మీదేవిలకు భర్త అయినవాడా

• భోగి భోగ శయన = పాము (ఆదిశేషుడి) పరుపుపై శయనించినవాడా

• అతి మేచక = మిక్కీలి నీలమేఘ శ్యామ వర్ణము కలవాడా

• విభో = సర్వవ్యాపి అయిన ప్రభువా

• మునీంద్ర తతి = శ్రేష్ఠులైన మునుల సమూహముచే

• సేవ్య = సేవింపబడే

• పద యుగ = పాద ద్వయము (రెండు పాదాలు) కలవాడా

తాత్పర్యం

భూదేవి, లక్ష్మీదేవిల ప్రాణనాథుడా! శేషతల్పంపై శయనించేవాడా, సర్వవ్యాపివై నీలమేఘ ఛాయలో ప్రకాశించే ఓ స్వామి! మునీశ్వరులందరూ ఎల్లప్పుడూ సేవించే దివ్యమైన పాదపద్మాలు కలవాడా, నన్ను రక్షించుము.

చరణాలు

చరణం 1

పాతలజసాధరానఘ భానుశశాంకలోచన హాటకోపమితచేల భూరిరుచి - హారశోభితగలాంబుజ లోచన

ప్రతిపదార్థం

• పాతలజ స అధర = కలిగొట్టు పూవు (Trumpet flower) వలె ఎర్రనైన పెదవులు కలవాడా

• అనఘ = పాపరహితుడా (పవిత్రుడా)

• భాను శశాంక లోచన = సూర్య చంద్రులను కన్నులుగా కలవాడా

• హాటక ఉపమిత చేల = బంగారంతో సమానమైన (మెరిసే) పీతాంబరాన్ని ధరించినవాడా

• భూరి రుచి హార = మిక్కిలి కాంతివంతమైన హారాలచే

• శోభిత గల = ప్రకాశించే కంఠము కలవాడా

• అంబుజ లోచన = తామర రేకుల వంటి విశాలమైన కన్నులు కలవాడా

తాత్పర్యం

కలిగొట్టు పువ్వు వలె ఎర్రనైన పెదవులు కలిగిన నిర్మలుడా, సూర్యచంద్రులే నేత్రాలుగా వెలిగేవాడా! బంగారు వస్త్రాలను ధరించి, మెడలో మెరిసే సుందరమైన హారాలతో ప్రకాశిస్తూ, పద్మదళాల వంటి కన్నులు ఉన్న ఓ స్వామి!

చరణం 2

మోహన కిరీటభాసిత మోదకరాత్మభాషణ దేహలాలసిత దివ్యచందన సు - దీనలోక పరిపాలనాతి చణ

ప్రతిపదార్థం

• మోహన కిరీట భాసిత = మనోహరమైన కిరీటముచే ప్రకాశించేవాడా

• మోదకర ఆత్మ భాషణ = తన సంభాషణ చేత (మాటల చేత) ఆనందాన్ని కలిగించేవాడా

• దేహ లాలసిత దివ్య చందన = శరీరమునందు పూయబడిన శ్రేష్ఠమైన శ్రీగంధము కలవాడా

• సు దీన లోక = మిక్కిలి దీనులైన వారిని (అనాథలను)

• పరిపాలన అతి చణ = రక్షించడంలో/పాలించడంలో అత్యంత సమర్థుడైనవాడా

తాత్పర్యం

మనోహరమైన కిరీటధారివై, నీ చల్లని మాటలతో వినేవారికి అమితానందాన్ని పంచేవాడా! దేహంపై దివ్యమైన శ్రీగంధాన్ని అలదుకొని, దిక్కులేని దీనజనులను కాపాడటంలో ఎంతో నేర్పు, కరుణ కలిగినవాడా!

చరణం 3

వారణసమాన యాన నివారితపాప సంచయ భారతీశ మదనాశకాతిగుణ పద్మనాభ ధృత శంఖ చక్రవర

ప్రతిపదార్థం

• వారణ సమాన యాన = గజరాజు (ఏనుగు) వంటి గంభీరమైన నడక కలవాడా

• నివారిత పాప సంచయ = సమస్త పాపసమూహాలను దూరం చేసేవాడా

• భారతీశ = సరస్వతీ దేవి భర్త అయిన బ్రహ్మదేవుని యొక్క

• మద నాశక = గర్వాన్ని అణచినవాడా

• అతి గుణ = సద్గుణాల రాశి అయినవాడా

• పద్మనాభ = నాభియందు పద్మము కల ఓ పద్మనాభ స్వామి (శ్రీమహావిష్ణువు)

• ధృత శంఖ చక్ర వర = శ్రేష్ఠమైన శంఖ చక్రాలను చేతులలో ధరించినవాడా

తాత్పర్యం

గజరాజు వలె మందగమనంతో గంభీరంగా నడిచేవాడా, భక్తుల పాపాలను సమూలంగా తుడిచిపెట్టేవాడా, బ్రహ్మదేవుని గర్వాన్ని భంగం చేసిన గుణనిధీ! చేతులలో శంఖచక్రాలను ధరించిన ఓ పద్మనాభ స్వామి, నన్ను సదా రక్షించుము.

విశేషములు

1. ముద్ర: స్వాతి తిరునాళ్ కీర్తనల్లో వారి ఇష్టదైవమైన తిరువనంతపురం శ్రీ అనంత పద్మనాభస్వామిని స్మరిస్తూ "పద్మనాభ" అనే ముద్రను (వాగ్గేయకారుడి సంతకం) చివరి చరణంలో ఉపయోగించడం ఇక్కడ గమనించవచ్చు.

2. వర్ణన వైభవం: ఈ కీర్తనలో స్వామివారి రూప సౌందర్యాన్ని (అధరము, లోచనములు, కంఠము, వస్త్రధారణ), వారి కల్యాణ గుణాలను (దీనజన రక్షణ, పాప నివారణ) అత్యంత మధురంగా కవి వర్ణించారు.

3. సంగీత శైలి: గౌళ రాగం ఘనరాగాలలో ఒకటి. భక్తి రసాన్ని ప్రస్ఫుటంగా పలికించడానికి ఈ రాగం, ఆది తాళం ఎంతో అనువైనవి.